Apparel Myths

Over the last weeks, I shared 18 short posts on LinkedIn about the most common myths in apparel production – beliefs that sound logical on the surface, but quietly destroy throughput, quality, and credibility on the shop floor. 

Each post is a small piece of the puzzle. Together, they show how factories can move from rule-of-thumb thinking (“add more people”, “start earlier”, “more inspectors”) to system thinking: flow, buffers, bottlenecks, and better use of people and technology.

Below you can find the full series, grouped into two parts.

---

Part I – Line & Efficiency Myths (1–10)

These myths live inside cutting and sewing lines. They push managers to fight symptoms instead of managing flow and bottlenecks.

• Apparel production myth #1: Doubling the speed of the sewing machine will double production! 

• Apparel production myth #2: Adding more people always increases output
  

• Apparel production myth #3: A line cannot work with 100% efficiency
• 
  
• Apparel production myth #4: Reduce standard time to improve efficiency

• Apparel production myth #5: Perfect line balancing increases production

• Apparel production myth #6: Everyone must be highly qualified and fast

• Apparel production myth #7: Tracking output KPIs is enough to perform well

• Apparel production myth #8: Bottlenecks are evil

• Apparel production myth #9: Start early to safely finish on time

• Apparel production myth #10: Better efficiency requires closely monitoring each operator

---

Part II – Quality, Compliance & Sustainability Myths (11–18)

These myths live in quality rooms, audit checklists and PowerPoint decks – and often block factories from turning good intentions into real performance.

• Apparel production myth #11: We need to be more agile

• 
  
• Apparel production myth #12: Going digital makes us more efficient
• 
  
• Apparel production myth #13: Better quality requires more quality controllers
• 
  

• Apparel production myth #14: We need a fast repair service to ship on time

• 
  

• Apparel production myth #15: Better quality is expensive

• 
  

• Apparel production myth #16: Technical compliance is expensive

• 
  

• Apparel production myth #17: Social compliance is expensive

• 
  

• Apparel production myth #18: Sustainability is expensive

---

The Bigger Picture

Across these 18 myths, one pattern keeps repeating:

Factories often work harder instead of working smarter on flow, buffers, quality at source, and aligned incentives.

When we challenge these myths, we open the door to:

• Higher RFT with smaller repair teams,

• more stable on-time delivery without permanent overtime,

• technical and social compliance that supports the business instead of just ticking boxes.

If you are a factory owner, IE, quality manager or a buying office working with suppliers in Egypt or similar environments, you may recognize parts of your daily reality in these myths. 

Feel free to reach out if you want to turn them into an improvement roadmap for your own operations.

Turning ESG into Results: 17 Insights from Boardrooms to Factory Floors

Over the last month, I shared seven strategic perspectives and ten case studies from factories.

Each post was a piece of the puzzle. Together, they form a comprehensive picture of how apparel supply chains can transition from audits and slogans to systems and tangible results.

Part I – Strategy Insights (7 Articles)

Across seven posts, I argued that sustainability and business cannot be separate — it must be sustainable business.

• Sustainable Business Strategy: ESG cannot be detached from pricing, planning, or performance. It must guide how companies set targets and evaluate results. Sustainable Business Strategy ≠ Sustainability Strategy + Business Strategy
• Supply Chain Flow: Flow-based replenishment (TOC, DDMRP) is more powerful than firefighting forecasts. It prevents overproduction, stockouts, and waste. A Truly Sustainable Supply Chain Starts with Flow
• Supplier Development: Real improvement in the Global South will never come from audits alone. It requires long-term engagement, shared costs, and capacity building. Supplier Development: From Slogans to Systems
• Quality as a Sustainability Lever: Marker efficiency, fabric predictability, and Digital Product Passports (DPPs) connect product quality directly to sustainability. Let Me Develop Your Suppliers
• Efficiency as a Sustainability Lever: Line balance, changeovers, and traceability reduce waste and carbon, while also improving delivery and compliance. Better Quality = Better Sustainability
• Efficiency and Quality Gains: Together, they are the hidden drivers of ESG performance — cutting waste, avoiding unnecessary overtime, and strengthening credibility. Better Efficiency = Better Sustainability
• Alignment Instead of Conflict: Too often, sourcing and sustainability pull in opposite directions. Lasting progress requires aligning both under one strategy. Better Design/Management = Better Sustainability

Taken together, these seven ideas form a blueprint: 

sustainable business = flow + efficiency + quality + supplier development.

Part II – Field Lessons (10 Cases)

Theory alone is never enough. That’s why I also shared 10 case studies from Egypt, Turkey, Russia, and Vietnam — stories where factories and retailers faced hidden problems.

• Case 1 (Egypt): No management support — change happened despite leadership. Egypt – Change without management support
• Case 2 (Egypt): With management, not against it — full support and shared learning. Egypt – With management, not against it
• Case 3 (Turkey): Support step by step — stabilizing finances and operations. Turkey – From losses to stability
• Case 4 (Vietnam): With management support, but blocked by labor markets. Vietnam – With management support, it is blocked by the labor market
• Case 5 (Turkey): Industrial engineering + social compliance cleared backlogs without breaching overtime limits. Turkey – Shifts, not shortcuts
• Case 6 (Turkey): Lean single-piece flow, imported from abroad, only worked after localization. Turkey – When best practices fail abroad
• Case 7 (Russia): From chaos to control — learning the fundamentals of garment manufacturing from zero. Russia – From chaos to control
• Case 8 (Turkey): Benchmarking proved operators were not the problem; empowering engineers over entrenched line managers unlocked performance. Turkey – Benchmarking exposed the truth
• Case 9 (Turkey): An amateur Excel sheet, inspired by TOC + DDMRP, delivered results better than many multimillion-dollar systems. Turkey – Amateur Excel, professional results
• Case 10 (Turkey): The same replenishment logic led to two outcomes: one retailer coded it into ERP and succeeded; another hesitated despite a proven pilot and failed to scale. Turkey – Same logic, two different outcomes

These ten cases show how hidden problems repeat across countries, formats, and decades. Success or failure depended less on tools and more on management courage, alignment, and localization.

Part III – The Bigger Picture

When combined, the 7 strategic insights and the 10 field cases reveal one message:

Sustainable business is not an add-on. It is the business itself.

Efficiency and quality are ESG enablers. They reduce waste, carbon, and non-compliance.

Supplier development is the true multiplier. No brand can reach its targets without lifting its partners.

Courage, alignment, and localization decide outcomes. Tools alone don’t deliver change — people do.

This is the roadmap for decision-makers who want ESG commitments to turn into operational reality.

If you are leading sourcing, sustainability, or operations and want to turn ESG commitments into measurable results, let’s connect.

Hidden problems can be solved — with the right system.

Green Chick: Sustainable Fashion in Practice / Ülfet Doğanay / 2025 / kitap özeti-yorum

Benim notlarım italik dizilidir. Moda aşkı ve gezegen duyarlılığını bağdaştırma çabasıdır. Sürdürülebilirliği bir varış noktası değil, yolculuğun kendisi olarak görüyor.

Doğrusal Ekonomi: Yap-Kullan-At: Ürünün son kullanım tarihi kabulüyle kurgulanıyor. Bu yaklaşımda doğal kaynakların bol, hatta sınırsız ve ucuz olduğu düşünülüyor. 

Döngüsel Ekonomi: Azalt-Tekrar kullan-Dönüştür: Gelirin, kaynak kullanımdan ayrılması önemlidir. Döngüsel ekonomi gereklidir çünkü:

• Kaynak yetersizliği ve verim: Dönüşümle birlikte doğal kaynak kullanımı azalacaktır. Ancak Jevons Paradoksu artan kaynak verimliliğinin azalan kaynak kullanımı yerine artan çıktı talebine yol açacağını ve kaynak kullanımının yine artacağını söyler. Ayrıca entropik sınır nedeniyle kalite seviyesini korumak üzere tekrar doğal kaynak kullanmak gerekecektir. 
• 
  
• İklim değişimi ve çevresel bozulma: Doğal ortam temiz tutulabilecektir. Ancak sonuç itibariyle tekstilde kullanılabilen ürünler "endüstriyeldir", bunlar olası buğday-arpa-pirinç-... gibi gıda amaçlı ürünlerin veya ormanların yerine ekildiği için hala çevreye zararlı veya açlıkla mücadele için olumsuz anlamlıdır.
• 
  
• Ekonomik dirençlilik: Dönüşümle birlikte tedarik zincirlerinin doğal kaynak kullanımı azalacaktır. Ancak küresel tedarik zincirlerinde talep Küresel Kuzeydeyken, üretim Küresel Güneydedir ve dönüştürülecek post-production kaynakları kullanım yerine iletmek kolay değildir.
• 
  
• Sosyal Eşitlik: Yeni işler/görevler ortaya çıkabilir, satın almak yerine kullanım hakkı/kira opsiyonu sayesinde daha düşük gelir grupları için de erişim kolaylığı sağlanabilir. Sosyal uygunluk iyileşir. Aslında sosyal uygunsuzluklar (emniyetsiz çalışma ortamı, ayrımcılık, çocuk işçilik, uzun çalışma saatleri, yetersiz ücret,...) doğrusal yaklaşıma özgü değildir, pekala döngüsel yaklaşımda da karşımıza çıkabilir. Just Transition (adil geçiş) gereklidir.
• 
  
• Tüketici Tercihi: Tüketicilerin sürdürülebilirlik beklentisi karşılanır. Ancak tüketiciler sürdürülebilirlik istemekle beraber bunun için fazladan ödeme yapmaya yanaşmamaktadır.

Döngüsel ekonomiye geçişte temel zorluklar:

• Teknolojik: yetersiz/pahalı teknolojiler, yetersiz atık yönetim sistemleri, sınırlı dijitalizasyon
• Ekonomik: yüksek başlangıç yatırımı (sanayinin KOBI yoğun olduğunu hatırlayalım), pazar dinamikleri ve tüketici davranışları, küresel tedarik zinciri karmaşıklığı, paydaşların çelişen öncelikleri (ödünleşmeler)
• Sosyal: tüketici algı ve davranışı, yetenek uyumsuzluğu-iş kaybı, eşitsizlik-erişilemezlik riski (uygun yönetilmezse zenginlerin lehine "green divide" oluşabilir), işbirliği-güven eksikliği
• Mevzuat-Politika: Ölçek büyüklüğü ve karmaşıklık 

Sürdürülebilir Moda etik, çevreyi gözeten ve uzun ömürlü moda ürünleridir. Bence bu tanımın UNSDG12 Sorumlu tüketim-üretim hedefini de kapsaması gerekirdi. Kavramda döngüsel moda, yavaş moda (fast fashion karşıtı - burada fast üretim hızını değil, yeni koleksiyon sıklığını ifade eder), adil ticaret ve şeffaflık vardır. İlkeleri çevreye saygı, insan haklarına saygı, kültürlere saygı, kalite-dayanıklılık, şeffaflık-hesap verebilirlik, eğitim-farkındalıktır. 

Modanın çevresel etkileri kaynak tüketimi, atık oluşturması, kimyasal kullanımı, emisyon yaratmasıdır. Sosyal etkileri arasında işçi hakları, kültür-kimlik, tüketim alışkanlığı, ekonomik yetersizlik-eşitsizlik, sağlık, çocuk işçilik, cinsiyet eşitsizliği sayılabilir. Bu arada kitapta Uygur pamuğu ve çocuk işçilik nedeniyle yasaklanmış olduğu belirtilmiş ancak aslında İtalya'da kullanım izni var, yani yine çifte standart ve haksız rekabet görülüyor.

Döngüsel Modanın birbirleriyle ilişkili ilkeleri:

• Atık-kirliliği tasarımdan başlayarak önlemek: Ürün tasarımında malzeme seçimi, kalite, modüler yapı; proses tasarımında kaynak etkinliği, temiz üretim ve tedarik zinciri optimizasyonu 
• Closed-Loop Production: tasarım-üretim-tüketim sonrası toplama-dönüştürme adımlarından oluşur. Atığı azaltır, kaynak verimliliği sağlar, kirliliği önler. Zorluklar teknolojik yetersizlikler, tüketici davranışıdır.
• Döngüsel tedarik zincirleri, karbon izi ölçümleri

• Ürün ve malzemeleri daha uzun süre kullanımda tutmak: ürün kalitesi, ürün bakım talimatı, kiralama-tamir, 
• Recycling: toplama-işleme-üretim adımlarından oluşur. Atığı azaltır, enerji sarfını düşürür, ekonomik avantaj yaratır. Zorluklar karışımlı elyaflar, kalitenin bozulması ve altyapı eksikliğidir. Mekanik ve kimyasal olarak iki ana tipi vardır. Blockchain ile izlenebilirlik iyileştirilebilir.
• Upcycling: toplama-değerlendirme-tasarım-üretim adımlarından oluşur. Atığı azaltır, enerji-kaynak verimliliği sağlar, yeni yetenekler gerektiren işlere açar, tasarım değeri vardır. Zorluklar ölçeklendirme, malzeme sıkıntısıdır.
• Rental-Sharing Model: kirala-kullan-iade et adımlarından oluşur. Çeşitlilik, finansal erişilebilirlik ve sürdürülebilirlik sağlar. Zorluklar hijyen ve lojistiktir.
• Repair-Maintenance Model: kullan-tamir et/ettir-geri al adımlarından oluşur. Ürün ömrünü uzatır, yeni yetenekler gerektiren işler açar, bilinçli tüketimi destekler. Zorluklar yetenek açığı, zaman-emek yoğunluğu, hissedilen değerdir.
• Resale Model: listeleme-satış-teslimat adımlarından oluşur. Ekonomiktir, sürdürülebilirdir. Zorluklar kalite uygunluğu, özgünlüktür.

• Doğal sistemleri tekrar canlandırmak: organik tarım, rejenaratif tarım, alternatif hammaddeler

Gerçek hayatta iyi uygulamalar var: Rent the Runway, Stalla McCartney, Patagonia, Tiny Factory, Ocaeans Collaboration, White Weft, Nudie Jeans, Everlane, For Day, Zero Waste Daniel, Rebotl Collection, Study NY, ....

Zero Waste kavramında pastal yerleşimi konu edilmiş ancak bence üretim içi tamirler, ikinci kaliteler ve final inspection başarısızlıkları da dahil edilmeli.

Gelecek Bakanlığı / Kim Stanley Robinson / 2025 / kitap özeti-yorum

İklim-kurgu tarzında bir roman, güzelce araştırılarak makul bir gelecek fikri tartışılmış, radikal denebilir bir çözüm önerisi romanlaştırılmış. Robin Hood' un iklim versiyonu hissi veriyor.

İlk büyük sıkıntının Hindistan'da ve aşırı sıcak dalgası olacağı, önce yaşlılar ve çocukların öleceği, yakıt-jeneratör-su için zorbalık riski üzerinde durulmuş. Bu olay Hindistan'ın Paris Anlaşmasını ve işlevsiz COP toplantılarını sorgulamasına, re'sen hareket etmesine ve hatta Küresel Güney için rol model olmasına yol açıyor. 

Küresel Kuzey dünyayı kirleterek-ısıtarak-sömürerek zenginleşmesine rağmen şimdi küresel ısınmayı önlemek üzere kural dayatıyor ve Küresel Güneye maddi destek sağlamıyor (aslında bu destek UNSDG17 içinde de anılıyor ve uygulanmıyor). İklim sıkıntıları oğlak-yengeç dönenceleri arasında daha belirgin olarak görülüyor, sıkıntıyı çekmeyen Avrupa ülkeleri kayıtsız davranıyor, bedelini bu coğrafyadaki yoksullar ödüyor. Uluslararası mahkemeler yetersiz kalıyor, devletler sadece işlerine gelen karaları kabul ediyor. Milletler öfkeyle beslenerek bencilleşiyor. Ülkeler azalan emisyonlar bildiriyor ama genel emisyon seviyesi artıyor, yalan söyleyenler var!

Küresel Güneyin çıkarını "ekonomik savaşla/eylemlerle" savunacak akımlar görülmeye başlanıyor (Robin Hood organizasyonları). Küresel ısınmaya sebep olan Küresel Kuzeyi ve zengin azınlık-karar vericileri cezalandırma isteği büyüyor. eyleme dayalı protestolar artıyor. Fosil yakıtla ilgili termik santrallerde, konteyner gemilerinde, özel ve sivil jetlerde, büyükbaş hayvan besiciliğinde, AVM mağazalarında, e-ticaret sitelerinde ... sabotajlar başlıyor. Elektrik motorlu zeplinler uçuyor. Zenginlerin hesaplarına erişimleri "bir şekilde" kısıtlanıyor. Kaybedecek bir şeyi olmayanlardan korkmakta yarar var. "Afrika, Afrikalılarındır!" hareketi yükseliyor.

Yer altındaki fosil yakıtlar 3000 gigaton seviyesinde ve sadece 500 gigaton fosil yakıldığında 2 derecelik artış gerçekleşiyor. Bu kaynağın parasal değeri 1500 trilyon USD olduğu için kolay kolay el değmeden bırakmak mümkün değil. Karbon esaslı ve dijital izlenebilirliği olan yeni bir parayla çıkarılmayan fosil yakıtlara ton bazında bir bedel ödenerek karbon emisyonu azaltılabilir. Bu parayı ödül olarak değerlendirirsek beraberinde karbon vergisiyle cezanın da düşünülmesi gerekiyor. Ayrıca havadan yakalanacak CO2 kuru buz formundayken kuruyan petrol kuyularına gömülebilir ve bu da petrol şirketlerinin sürdürülebilir gelecekteki yeni iş modeli olabilir.

Canlı çeşitliliğindeki daralmanın sebebi insanlar, dengesizliğe sebep oluyor, doğal yaşam koridorlarına ihtiyaç var.

Gelir adaletsizliği çok çarpıcı. En zengin %2'lik kesim tüm dünyayı tüketiyor. Aslında her şeyden herkese yetecek kadar var; daha fazla zenginliğe değil, daha iyi paylaşmaya ihtiyacımız var. Sosyalizmi yeniden değerlendirmek gerekebilir. Kök sebep sürekli büyümeyi önceleyen Neoliberal Kapitalizmdir! Tek bir endeksle durumu anlamak zor, GSYİH yetersiz bir ölçüm, Gini Katsayısı bir referans ama yeterli değil. Artan oranlı vergi, servet vergisi, bizzat kullanılmayan gayrimenkul vergisi vb öneriliyor. En düşük ve en yüksek ücret arasında 1:8 oranı tavan olarak getiriliyor.

Düzeltici aksiyonlar sıralanıyor: Zorunlu kabul edilen gıda-barınma-giyinme-elektrik-internet-eğitim-sağlık hizmetleri kamulaştırılıyor, balık tutmayı zorla engelleyen eylemler görülüyor. Buzulların erimesini yavaşlatmak üzere buzul diplerinde biriken suyun yüzeye pompalanarak tekrar dondurulması deneniyor. Permakültür kapsamında toprak reformuyla mülkiyet tabana yayılıyor, Hindistan öncülüğünde kooperatifler-kolhozlar görülüyor. Paranın zaman değerini gösteren iskonto oranı için "bizden önceki ve bizden sonraki yedişer nesil" fikrine paralele çan eğrisi deneniyor, iklim lehine projelerin fizibilitesi sağlanmaya gayret ediliyor. Dünya vatandaşlığı (kotalara göre istediği ülkeye yerleşebilen, iş ve barınma garantisi verilen sığınmacılar) öneriliyor.

AB Yeşil Mutabakat (Green Deal) ile Roosvelt Yeni Düzen (New Deal) karması olan ve yenilenebilir enerjiyle verimliliği içeren bir sistem Yeşil Yeni Düzen adıyla tartışmaya açılıyor. Böylece Jevons Paradoksunun (verim artınca kaynak kullanımı azalacağına, çıktı artışı yaşanır) önüne geçilmek isteniyor. Hem verimde hem verimsizlikte, hem iyi hem kötü ayrımı var aslında. Düşmemek için dayanıklı (robust) olmak veya düşsek bile çabuk kalkabilmek için gerekenler iyi verimsizlik örneğidir. Üçlü muhasebe (Triple Bottomline) çağrıştırıyor. 

Merkez Bankalarının birlikte hareket etmesi, senyoraj (para üretme kabiliyeti) yetkisinin kısıtlanması isteniyor. Piyasa artık tüm devletlerden daha büyük ve güçlü, Matrix hissi veriyor. 1944 senesindeki Bretton Woods anlaşması ve takip eden yıllarda daha sonra Washington Consensus olarak isimlendirilen IMF, WTO, Worldbank, ... gibi kuruluşların faaliyetleri neticesinde borçlar gelişmekte olan ülkelere yıkıldı, ekonomik sömürgecilik başladı. Bu süreç serbest ticaret döneminde hızlanarak devam etti. Stockholm Sendromu (rehinenin kaçırana hayran olması) ve Lima Sendromu (kaçıranın rehinelere yakınlık duyarak salıvermesi) küresel çapta aynı anda yaşanıyor. Şu anda narsist öfke (siayasi nüfuz ve zenginlik gibi ayrıcalık getiren olanakların elinden alınmasıyla deliye dönme, "benim olmayacaksan kara toprağın olacaksın!" ruh hali) aktivist eylemlerle birlikte büyüyor. Vergi cennetleri, banka hesap gizliliği kaldırılsın isteniyor. Afrika ülkeleri borçlarını ödemeyi ve USD kullanımı red ediyor. Öğrenciler, öğrenim kredilerini ödemeyi red ediyor.

Mevcut sosyal medyalar yerine blokchain şifreli ve kendi verilerinizi istediğiniz kurumla paylaşabileceğiniz/telif hakkı sizin olan bir oluşum; banka sistemi yerine kooperatifçilik esaslı blokchain/dijital izlenebilirliği olan ve kara parayı dışlayan bir finansal sistem öneriliyor.

Konuyla ilgili bulduğum bazı kitapların özet bağlantılarını paylaşıyorum:

• Küçük Güzeldir / E.F.Schumacher / 1973: Orta ölçekli teknoloji ve özellikle Scott Bader şirket hikayesi
• ENTROPİ Dünyaya Yeni Bir Bakış / Jeremy Rifkin, Ted Howard / 1980: Fizik biliminin öngördüğü sınırlarla ekonomi-sosyal değerlendirme
• Küreselleşme / Zygmunt Bauman / 1998: Jeremy Seabrook: "Yoksulluğa çare bulunamaz, çünkü yoksulluk kapitalizmin semptomu değil sağlıklı olduğunun kanıtıdır"
• Hepitalizm / Prof.Dr.Aziz Akgül / 2020: Easterline paradoksu (zenginlik artarken mutluluk artmıyor), senyoraj, dünya vatandaşlığı, gayri safi milli mutluluk
• Çoğu Zarar Azı Karar- Dünyayı Küçülme Kurtaracak / Jason Hickel / 2020: Küresel Kuzey ve Küresel Güney, Kapitalizm, degrowth
• Ya Sürdürülebilirlik için uğraşasım gelmiyorsa? Gezegenin sınırları, ilk hava kirliliği oksijen fazlalığından oldu! Kötümser fantezi.
• Sürdürülebilirlik için hayat tarzımızı değiştirebilir miyiz? Entropi kitabını temel alan iyimser fantezi.
• UNSDG hedefleri adil değildir, gelişmiş ülkelerin lehinedir! Küresel Kuzey ve Küresel Güney, olası çözüm yolu.

Hazır Giyimde Sürdürülebilir Dönüşüm Araştırması-2019 / Temmuz 2024 / Satınalma Dergisi sayı 139

Görselleri içeren yazıya bakabilirsiniz.

2019 tarihli Earth Logic Fashion Action Research Plan araştırmasını özetlemeye gayret edeceğim.

Planın başlangıç noktası çok net: Sanayi, iş, ekonomik büyümenin yerine gezegenin ve üzerindeki canlıların sağlık-bekasını korumayı öncelemek!

Bunun için yeni kavrayış ve pratiklerin geliştirilmesi, gereken bilgi ve eylemin belirlenmesi gerekiyor. Böylece Einstein’in ifade ettiği gibi “problemleri oluşturan düşünce düzeyini (paradigmayı)” geride bırakarak çözümlere ulaşacağımız paradigmaya geçilmek isteniyor.

Değerlendirme çerçevesinde 8 değere yer veriliyor:

·  Çok merkezlilik (multiple centers): Tek kaynak/otorite yerine çoğulculuktur. İnsan dışındaki canlılar, doğa, paydaşlar, Batı kültürünün dışındaki kültürler, finans, teknoloji gibi geniş bir yelpazededir.

· Bağımlılık (interdependency): İnsan (homo sapiens) dünyadaki türlerden biridir. Doğadaki türler birbirlerine rağmen değil, birlikte yaşarlar. Çoğulcu bakış açısı bir noktada bir zamanda yapılanların sonuçlarını başka bir noktada başka bir zamanda görebileceğimizi hatırlatır.

·   Öğrenme çeşitliliği (diverse ways of learning): Çoğulcu ve etkileşimli/bağımlı kaynaklar çeşitliliği getirir ve bu da ortamdaki değişimlere dirençli (resilient) olmayı sağlar.

·   Birlikte yaratma (co-creation): İşbirliği, dinleme, diyalog ve bağlantılarla çoğulcu-etkileşimli-çeşitlik içeren yapılarda imeceyle birlikte yaratma mümkün hale gelir.

·  Katılımcı araştırma (action research): Artık önce araştırıp, inceleyip, tartışıp ve daha sonra eyleme geçecek kadar çok zamanımız kalmadı. Araştıralım ama gecikmeden harekete geçelim ve gerektikçe eylemlerimizi “düzeltelim” bakış açısı öneriliyor.

·   Gerçekleştirilebilir vizyon (grounded imagination): Fantezi, spekülasyon veya ideal şartlara özenmek değildir. Dünyayı tüketilebilir bir kaynak olarak değil, birlikte yaşanacak zemin olarak görmeyi gerektirir. Böyle bir vizyonu gerçekleştirecek yönlendirmedir.

·  Dünyaya ilgi göstermek (care of world): Hazır giyim / moda endüstrisi dünyanın kaynaklarını kullanır, kirletir, insanları çalıştırır ve etkiler. Dolayısıyla bu endüstriyi dünyadan ayrık değerlendiremeyiz.

·   Kendimize ilgi göstermek (care of self): Değişim masum değildir, herkesi eşit etkilemeyebilir. Dolayısıyla kaybetme riski ve buna bağlı endişelerin giderilmesi gerekir. Kişisel direncimiz (resilience) motivasyonumuzu belirleyecektir.

Bu zorlu yolculuğun bazı yansımaları olacaktır. Bunlar da 8 başlıkta toplanıyor:

·        Gerçeğe ulaşana kadar araştırmaya devam et: Bildiğimiz kadarıyla başlayacağız, yeni detaylar ortaya çıktığında açık fikirli olacak ve gereken değişikliği yaparak azimle devam edeceğiz.

·        Büyük resmi görmeye gayret et: Tek başımıza her şeyi bilemeyiz, tüm sorunları çözemeyiz. Problemin doğru tanımı yapabilmek, çözüm yaklaşımını belirlemek ve olası sonuçları doğru anlayabilmek için paydaşlarla birlikte hareket edeceğiz.

·        Mükemmel olmak gerekmez: Zamanımız kalmadı, harekete geçmek için “yeterince iyi olmak” yeterlidir, mükemmele ulaşmak için oyalanmayacağız.

·    Adım adım ilerlemek yetmez: Büyük resim çoğulcu-etkileşimlidir, bütüncül bakışa ihtiyacımız vardır, paralele aktiviteler mümkündür, birbirimizden etkileniyoruz ve dolayısıyla gerektiğinde eylemlerimizi düzelteceğiz.

·   Kahramanlara değil, uyumlu ekiplere ihtiyacımız var: Büyük resme uygun ve birlikte çalışabilen uyumlu takım oyuncuları olacağız.

·    Standart çözümler yetmez: Sorunlar ve olası çözümler ait oldukları bağlama göre anlam kazanıyor. Dolayısıyla işe yarayan bir çözüm, başka bir yer / zaman / bağlamda aynı sonucu vermeyebilir. Tecrübelerimizden öğreneceğiz ama kendi ortamımıza göre yorumlayacağız.

·   Bilgi anonimdir: Tek kaynaktan veya tek bir yöntemle dayatılan bilgiyi değil, çoğul/etkileşimli büyük resimde birlikte üretilen ve paylaşılan bilgiyi dikkate alacağız.

·    Akademik olmamız gerekmez: Zamanımız kalmadı, hemen eyleme geçmeliyiz. Dolayısıyla sahadaki karar vericilerin kolayca anlayabileceği, aksiyon alabilecekleri, çekinmeden geri bildirim verebilecekleri sade bir dili tercih edeceğiz.

BÜTÜNCÜL ifadesi; çoğulcu, birlikte yaratım yapan, farklı yerleri ve farklı zamanları içeren, çeşitli disiplinlerin birbirleriyle etkileşimli olduğu, aktörlerin birbirlerinden öğrenerek ve çevrelerinde olanlara uyumlu tepki verdikleri, ekonomik-çevre-sosyal gibi boyutları birlikte değerlendiren yapı nedeniyle tercih ediliyor.

Plan 6 görünümde açıklanıyor.

·        Daha az (Less): İrileşmeden büyüyün- (grow out of growth)

·        Yerel (Local): Ölçeklendirin, konumlandırın – (scaling, re-centring)

·        Çoğul (Plural): Yeni moda merkezleri oluşturun (new centres for fashion)

·        Öğrenim (Learning): Yeni bakış açısını içselleştirin – (new knowledge, skills, mindsets for fashion)

·        İfade (Language): Amaca uygun iletişim sağlayın – (new communication for fashion)

·        Yönetişim (Governance): Değer zincirini yeniden düzenleyin – (new ways of organizing fashion)

Aşağıdaki tabloda görünümlerin özü, etkileştiği disiplinler örnek araştırma önerileri ve bütünün içindeki yeri kısaca not edilmiştir.

Görünüm	Öz	Disiplinler	Araştırma Önerileri	Bütündeki Yeri
Daha az	Ekonomik büyüme kaynak sarfını artırır	Ekonomi, politika, psikoloji, sosyoloji, antropoloji, eğitim, tasarım	Daha azıyla yaşanabilir mi? Azaltmak nasıl teşvik edilir? Paydaşlar bunun için ne yapabilir?	Ölçek küçüldüğünde kaynak tüketimi azalacaktır.
Yerel	Ekonomik ve politik dengesizlikleri azaltır	Ekonomi, sosyal pratikler, toplumsal katılım, eğitim, tasarım	Yerelde hayat nasıldır? Yerelleşme nasıl hızlanır? Paydaşlar ne yapabilir? İletişim nasıl olmalıdır?	Küresel markaları dışlar, huzur ve barışı destekler, gelir ve politik adaletsizlikleri azaltır.
Çoğul	İnsan, doğadaki türlerden biridir, türlerin efendisi değildir.	Kültürel çalışmalar, toplumsal katılım, insan coğrafyası, yönetişim, STK, tasarım	Çoğulcu hayat nasıldır? Çoğulculuk nasıl özendirilir? İletişimi nasıl olmalıdır?	Tüm sistemi bir arada tutar, karşılıklı etkileşimi güçlendirir
Öğrenim	Öğrenebilmek kadar unutabilmek de önemlidir	Eğitim (okul, üniversite, hayat boyu), moda pratiği, toplumsal katılım, bilgi teknolojisi	Öğrenme nerelerde olur? Gereken müfredat nedir? Öğrenme nasıl özendirilir?	Paradigmamızı değiştirebilmeliyiz. Eskiyi unuturken yerine yenisini koyabilmeliyiz.
İfade	Düşünmekle, yapabilmeyi birleştiren köprüdür	Sanat, infografik, basın-yayın, doğal ve sosyal bilimler, psikoloji, eğitim	Yeni meslekler/kabiliyetler? Kullanım alanı nedir? İfade nasıl olmalıdır?	Paradigma ve bakış açısını bağlar, aksiyonları şekillendirir
Yönetişim	Dağıtık, değer veren, katılımcı, uyumlu	Organizasyon, yönetim, direnç, sistem düşüncesi, sendika, STK	Örnek vakalar? İletişimi nasıl olmalıdır? Otorite nasıl dağıtık yapılır? Hangi araçlar kullanılır?	Tüm resmi birbirine bağlar, işi değil dünyayı önceler, iş yapma biçimini belirler

Kaynak: Fletcher, K. and Tham, M. (2019). Earth Logic Fashion Action Research Plan. London: The JJ Charitable Trust  

Döngüsellik Durum Raporu-2024 / Haziran 2024 / Satınalma Dergisi sayı 138

Görselleri içeren yazıya bakabilirsiniz.

The Circle Economy Foundation ve Deloitte ortak çalışması olan The Circularity Gap 2024 raporunu özetlemeye gayret edeceğim.

Döngüsellik hakkında konuşulmaya devam ediliyor ancak ilerleme çok zayıf. 2019 dan bugüne veri toplanıyor, derleniyor, raporlanıyor ancak kamu-özel birlikte hareket edilmesine ihtiyaç var. Bu konuda her ülkenin şartları aynı değil ve bu nedenle 3 ana gruba bölünerek değerlendirilmiş:

·     SHIFT: Yüksek gelirli ülkelerde refahtan vazgeçmeden hammadde kullanımı ciddi şekilde düşürülmelidir.

·     GROW: Orta gelirli ülkelerde hammadde kullanımı yüksek gelirli ülkelerin taleplerini karşılamaya dönüktür, stabilize edilmelidir.

·  BUILD: Düşük gelirli ülkelerde nüfusun temel ihtiyaçları karşılanıncaya kadar hammadde tüketiminin artması beklenmelidir.

Dünyanın kaynakları sürekli büyümeye desteklemek için yeterli değildir. Kaynakların kullanımı ve olumsuz sonuçların yayılımı tamamen adaletsizdir. Bu adaletsizlik refah/gelir adaletsizliğine ve siyasal/toplumsal huzursuzluklara yol açmaktadır. Kaynakların artan kullanımı yan etkileri nedeniyle artık beklenen faydayı sağlayamayacaktır.

Ekolojik tükenmişliğe en çok etki eden üç sistem arasında Gıda – İnşaat – Üretim sayılıyor. Gıdada öncelikler düşük çevresel etkili sağlıklı ürünler, rejeneratif tarım, yerel-organik-mevsimlik ürün tercihi, kaçınılabilir gıda israfının önlenmesidir. İnşaatta öncelikler mevcut alt-üst yapının tadilatla kullanıma devam edilmesi, malzemelerin tekrar kullanımı, enerji etkinliğinin yükseltilmesi, döngüsel malzeme-yaklaşımların uygulanmasıdır. Üretimde öncelikler kümelenme-simbiyoz ve etkinliğin artırılması, ürün ve araçların ekonomik ömrünün uzatılması, sadece gereken kadarının tüketilmesi, hızlı modadan kaçınılmasıdır.

Bu çerçevede üç grup ülke için grup profili ve öneriler sıralanıyor:

·     SHIFT: Yüksek gelirli kuzey yarıküre ülkeleridir (Global North), dünya nüfusunun %25’ini ve hammadde tüketiminin %34’ünü temsil etmektedirler. Tüketimlerini kısmaları, üretim araçları ve ürünlerin daha dayanıklı olmalarını sağlayarak ekonomik ömürlerini uzatmaları, mevcut olanları kullanmaları, döngüsele öncelik vermeleri önerilmektedir.

o   Doğru yaklaşımları ödüllendiren politik – finansal yaklaşımlar

o   Nüfusa değişen ihtiyaca uygun nitelikleri kazandıracak eğitim programları·         

·      GROW: Orta gelirli Güneydoğu Asya, Latin Amerika, Kuzey Afrika ülkeleridir, dünya nüfusunun %37’sini hammadde tüketiminin %55’ini temsil etmektedirler. Rejeneratif tarım ve mevsimine uygun-yerel-organik ürün seçimi, dayanıklı üretim araçları ve ürünler, endüstriyel simbiyoz – etkinlik artışı önerilmektedir.

o   Gıda israfını önleyen, doğru yaklaşımı ödüllendiren mevzuat – finansal yaklaşımlar

o   Rejenaratif – organik tarıma uygun çiftçi destekleri

o   Teknoloji – mevzuat – finansal düzenlemelerle döngüsel ekonomiye geçiş kolaylığı

o Hayat boyu öğrenmeyi sağlayan – değişen şartlara göre yeni nitelikleri kazandıran eğitim programları

·      BUILD: Düşük gelirli güney yarıküre (Global South) ülkeleridir, dünya nüfusunun %50’sini ve hammadde tüketiminin %13’ünü temsil etmektedirler. Rejenaratif tarım, sağlıklı gıda ürünleri tüketimi, atıkların geri kazanımı, döngüsel yaklaşımlar önerilmektedir.

o   İklim risklerini önlemeye destek olan teşvikler

o   Doğru yaklaşımları ödüllendiren yasal – finansal düzenlemeler

o   Tarımda KOBİ ölçeğinde destek

o   Rejenaratif tarım için inovasyona erişim kolaylığı

o   Her yaş ve kesimde nitelik artırıcı eğitim programları

o   Döngüsel ekonomiye geçişte teknoloji – mevzuat – finansal kolaylıklar

Kaynak: Fraser, M.; Conde, A. (2024). The Circularity Gap Report. Circle Economy Foundation & Deloitte. www.circularity-gap.world