10 Eylül 2021 Cuma

MAKBUL Kurugıda/yemiş Perakendecide Tamamlama Çözümü Vaka Analizi - Ağustos 2021

İşlek ve küçük ölçekli bir mağazadır. Satıştan brüt kar açısından bakıldığında karın %77 si sadece 3 kategoriden gelmektedir. 

Kategorilerde uzun kuyruk hali vardır, örneğin 58 kalem kuruyemişin ilk 16 sı %78 e denk gelmektedir.

Ürün seçiminde karlı-hareketli ürünlere aynı fişte birlikte görünen ürünler eklenmiştir. Hafta sonu ve haftalar arası farklara bakılmıştır.

100 kalem ürün seçilmiştir, 2021 Muharrem ayı (09/08/2021 – 07/09/2021) ve 2020 Muharrem ayı (20/08/2020 - 17/09/2020) ile LFL (LikeForLike) karşılaştırma yapılacaktır.

Karşılaştırma parametrelerini (KPI) aşağıdaki gibi belirledik, örnek olarak 2020 hesaplamasını veriyoruz:

·        Servis oranı = bulunabilirlik ölçüsüdür, hedef yükseltilmesidir.

·        Servis oranı = 1 - (yok satan ürünlerin yok satma tutarı TL / toplam satış tutarı TL)

·        Servis oranı Muharrem 2020 = 1 - 7435 / 286671 = %97,4 

·        GMROI = kazanç verimidir, hedef yükseltilmesidir.

·        GMROI = toplam brüt kar TL / ortalama stok maliyeti TL

·        GMROI Muharrem 2020 = 47567 / 76342 = %62 

·        Stok yeter gün sayısı = Makbul tercihli başarı kriteridir, hedef bir haftaya düşürmektir

·        Stok Yeter Gün Sayısı = SYGS = stok KDVsiz satış fiyatlı TL/ ortalama satış KDVsiz satış fiyatlı TL

·        Muharrem 2020 SYGS = 94900 / 9154 = 10,4 gün

Siparişler Pazartesi, Çarşamba, Cuma sabahları verilecektir. Muharrem ayı nedeniyle Makbul tahmin çarpanları incelenmiştir. Önemli bir birikim olmadığı sürece satışın artacağı öngörüsü nedeniyle iade için acele edilmeyecektir. Asgari stok ve asgari satınalma paket boyu Makbul verisine göre düzenlenmiştir.

Değerlendirme kolaylığı açısından tampon renklerine katsayı verilerek ortalama tampon puanı hesaplanacaktır, hedef ortalamanın 1,5 (sarı-yeşil arası) olmasıdır. Değerlendirmenin stok TL tutarı üzerinden yapılması daha doğru olacaktır. Katsayılar: Kırmızı (yetersiz stok) 0, sarı 1, yeşil 2, mavi (aşırı stok) 3 alınacaktır. Başlangıçta 2,67 iken ay sonunda 2,29 ile daha dengeli bir görünüm almıştır. Bazı ürünlerde ortalama günlük satışa göre standart paket büyüklüğü çok fazladır, dolayısıyla aşırı stoklu ürünler yavaş erimektedir. TOC dışında bırakılan ürünler bunlardır. Günlük satışı hedef tamponun 1/6 sı kadar olan ürünler "darbeli satış" kabul edilir, tekrar etme durumuna göre bu ürünlerin tamponlarına çarpan verilir.


Hafta

Kırmızı

Sarı

Yeşil

Mavi

Toplam

Tampon Puanı

TOC dışı

çarpan

6-13 Ağsts

0

5

23

72

100

2,67

37

7

21-27 Ağsts

8

12

20

60

100

2,32

32

26

14-20 Ağsts

3

18

23

56

100

2,32

33

33

21-27 Ağsts

2

19

27

52

100

2,29

34

36

Temel başarı kriterlerinin ve bazı temel parametrelerin başlangıç – bitiş değerleri yazının sonunda verilmiştir. Bundan sonraki süreçte MAKBUL için iyileştirme noktaları: 

  • Seçilmiş ürünlerde mağazalara transfer için paket boyunu küçültmek, 
  • Seçilmiş ürünlerde teşhir stok alanının tampona uygunluğunu sağlamak,
  • Depodan mağazalara rotası belirlenmiş milkrun taşıma sistemi kurmak, 
  • En azından standart paket boyundaki iadeleri milkrun döngüde toplamak,
  • Koçtaş Fix gibi mağaza sınıflaması yaparak teşhirde satan ürünleri bulundurmak, diğerleri için internet siparişine yönlendirmek,
  • Büyük süpermarketlerde kuru gıda-yemiş reyonlarını işletme fırsatı aramak

Parametre

2020 Muharrem

2021 Muharrem

Fark

Beklenen İyileşme

Açıklama

Servis Oranı

%97,41

%99,99

+2,58

>%99

Tamamlama bulunurluk sağlıyor, yok satmalar azalmış

Satış tutarı KDVsiz, TL

265.466

298.670

+%12

+%10-20

Satışlar miktar+fiyat içerikli olarak artmış

Satış miktarı, kg veya adet

15.726

15.242

-%3

+%10-20

Satışlar miktar bazında azalmış

Stok yeter gün sayısı

10,4

2,00

-%80

-%20-40

Stoklar azalıyor, devir hızı yükseliyor, gün aşırı sipariş veriliyor

Stok tutarı KDVsiz, TL

94.900

19.911

-%79

-%20-40

Stoklara bağlanan para açığa çıkıyor

Ay boyunca stok miktarı, kg veya adet

160.260

102.623

-%36

-%20-40

Bulunurluk artarken, yok satmalar azalırken bir yandan da stoklar azalıyor

2021 muharrem başlangıç – bitiş stok miktarı

9 Ağustos - 4497 birim

7 Eylül       - 3218 birim

-%28

-%20-40

Ay başlangıcına göre stoklar azalmış

2021 Muharrem başlangıç – bitiş tampon Puanı

9 Ağustos – 2,67 puan

7 Eylül       - 2,29 puan

 

 

Stok dağılımı taleple uyumlu hale geliyor, yetersizler ve aşırılar azalıyor

GM - ROI

%62

%104

+%67

+%40-100

Stok devir hızı artıyor

Muharrem ayı hicri takvim nedeniyle alışılmış ay döngüsünden farklıdır, LFL için Muharrem ayı tarihleri dikkate alınmıştır. Bu ay içindeki en önemli gün 18 Ağustos Aşure Günüdür, Makbul ekibinin önceki senelere bakarak belirlediği tahmin katsayılarını yeterince dikkate almadığımız için 7 kalem üründe (toplam 100 kalem içinde %7) 5 ayrı günde mağazalar arası transferle stok takviye edilmiştir, mağaza yönetimi doğru zamanda müdahale etmiştir. 

Belirlenen başarı kriterlerine bakıldığında TOC Tamamlama sistemi beklenen faydayı sağlamıştır.

7 Eylül 2021 Salı

The New Economics / W. Edwards Deming / 1993 / kitap özeti

Bir çukurdayız ve ancak dışarıdan bir yardım bizi çıkarabilir. 

Ticaret gereklidir, kalite şarttır, doğal kaynaklarımızı ve insanlarımızı maalesef tüketiyoruz. Sıradan işler uzak doğuya gitti, ABD de katma değerli işler yapılmalı, bunun için de eğitim kritik önemdedir. İşi iyi veya ucuz yapmak yetmez, inovasyon gerekir. 

Sıfır hata hiç üretim yapmayınca da sağlanır!

Kalite üst yönetimin sorumluluğudur, devredilemez! 

Yönetimdeki değişmesi gereken hatalı davranışlar:

  • Kısa vadeli değil, uzun vadeli plan yapın,
  • Personel/departmanlar arasındaki sıralamayı, ödülleri iptal edin (yardımlaşmayı değil, rekabeti besler, demoralize eder),
  • Teşvikleri, primleri iptal edin (hava güzel diye hava durumu sunucusunu ödüllendirmeyin),
  • İşinizi bir sistem olarak yönetin, iletişimi iyileştirin ve sürekli öğrenmeyi sağlayın,
  • Departmanları değil, tüm sistemi optimize edin (süreçler birbirine bağımlıdır),
  • Sadece hedef koymak yetmez, yöntem de belirleyin (süreci iyileştirin),
  • Değişkenliği anlayın, doğal ve özel sebeplerini ayırt edin (sorunların %94 ü yönetimin sorumluluğundaki sistemden ve %6 sı özel sebeplerdendir),
  • Kalite üst yönetimin sorumluluğudur (yönetebilmek için ölçmeye gerek yok! İşinizi yapın! Genel algıya aldanmayın)
Eğitim sistemi ve hükümetin de sanayi kadar dönüşüme ihtiyacı vardır. Sistem, ortak bir amacı ve karşılıklı ilişkileri olan birimlerin oluşturduğu ağ yapısıdır. Amaç nettir ve birimler bunu açık seçik bilir. Birimlerin amaca ulaşmak için katkısı tanımlanmıştır. Yönetim birimleri aynı amaç için işbirliğiyle yönetir. Sistemin çerçevesi yönetimin takdiridir, zamanla değişebilir. Sistem kendi kendini anlayamaz, dış yardım almalıdır. Rakipler de sisteme dahil edilebilir. Parçalar için en iyi olan bütün için en iyi olmayabilir. En iyi parçaları bir araya getirdiğinizde en iyi bütünü elde edemeyebilirsiniz.

Organizasyon şeması yerine görevlerin belirtildiği bir akış şeması işi kavramak için daha yararlıdır. Organizasyon şemasının aksine akış şeması bölünmeleri artırmaz, birleştirir, yardımlaşma zemini hazırlar. Görev tanımı nelerin yapılacağını sıralamak yerine "neden yapıldığını", bunun "amaca ne katkısının olduğunu" açıklamalıdır.

Yönetici her insanın biricik olduğunu anlamalıdır. Yöneticinin psikoloji bilmesi çok yararlıdır. İçten gelen / dıştan gelen motivasyon farkına dikkat edilmelidir. Güzel olanı içsel motivasyondur ancak eğitim/iş hayatı bu yönümüzü ziyadesiyle törpüler. Buz hakkında çok şey bilebilirsiniz ama henüz suyu görmemiş olabilirsiniz. Lider dönüşümü gerçekleştirir, kendini buna mecbur hisseder, pratiktir. Dönüşümden sonra "Müdürün" rolü de değişir:

  • Çalışanlarına sistemi anlatır,
  • çalışanlarına sistemin birimlerini ve ilişkilerini anlatır,
  • çalışanların birbirlerinden farklı olduğunu anlar,
  • öğrenir, öğrenme fırsatı hazırlar,
  • yargılamaz, koçluk eder,
  • her aykırılığa tepki vermez, stabil sistem (doğal değişkenliği) algısı vardır,
  • yönetme becerisini artırmaya gayret eder,
  • gruptan özel sebep sayılacak kadar ayrı düşenleri fark eder, ilgilenir, yardımcı olur,
  • güven ortamı sağlar, mükemmeliyetçi değildir,
  • rekabet yerine dayanışmayı teşvik eder,
  • PUKÖ döngüsünü uygular

Yaygın 2 hata var:

  • Doğal değişkenlikten kaynaklanan bir sonuca özel değişkenlikmiş gibi müdahale etmek,
  • Özel değişkenlikten kaynaklanan bir sonuca doğal değişkenlikmiş gibi müdahale etmemek
Kırmızı boncuk deneyinden çıkarılacak dersler:

  • Sistem stabildir, Yaşanan değişkenlik "doğal"dır, özel sebep yoktur.
  • Sonuçlara göre kişileri ödüllendirmek / cezalandırmak işe yaramaz.
  • Deneydeki işçiler suçlu değil, kurbandırlar.
  • Giren malzemedeki hata oranı, çıktıdaki hata oranıyla ilişkili değildir.
İlk iş süreci stabil hale getirmek, daha sonra ortalamayı doğru konumlamak ve değişkenliği azaltmak gerekir. Değişkenlik hayatın cilvesidir, kaçınılamaz.

30 Ağustos 2021 Pazartesi

Yalın Düşünce Mimarı / Dr. Ayperi Okur / 2021 / kitap özeti

21.yy Dijital Çağı ve Yalın Üretim Sanal ve gerçek dünyalar iç içe geçiyor. Dijital müşteri webde en fazla değer sunan ürüne kolayca ulaşabilen müşteridir. Dijital üretim devri yaşanıyor. Başarılı olmak için:

  • makulün ötesinde hevesli ve istekli olmak, 
  • dijitalde başarılı işletmeleri satın almak,
  • şirkette dijitalden sorumlu birimi izole etmek,
  • her şeyi sorgulmak, her türlü zorlayıcı girişimi (challange) desteklemek,
  • çok hızlı olmak ve veri bazlı davranmak,
  • değer yaratma temelli davranmak,
  • aşırı müşteri odaklı olmak
Teknolojik Ekosistem Nedir, Nasıl Çalışır?    Teknolojik Ekosistem yeterli teknik beceriye sahip ve genellikle "high tech" denilen ileri teknolojileri üreten, çoğunlukla yeni kurulmuş küçük firmalardan oluşan, bu firmaların birbirleriyle ilintili ve/veya rekabet içinde olduğu, rekabetin ve ilintinin inovasyon ve teknolojik evrimi kamçıladığı ve siste dışındaki ortamlardan da etkilenip bunlara karşılık veren dinamik bir topluluktur. Temelde 3 farklı rol vardır: Bileşenler, ürün ve uygulamalar, destek ve altyapı rolleri.

İsrail' de eğitimli gençler, özgür düşünebilme geleneği, dayanışma, askerlik hizmetinde "network" güncellemesi, yeni firmalara devlet desteği, eğitimli göç alması etkili olmuştur.

Güney Kore' de Gelecek Planlaması Bakanlığı, odaklanmış endüstriler, eğitimli-iletişimde kalan-İngilizcesi iyi genç nüfus, erken yaşta verilen güçlü matematik-fen eğitimi, girişimcilik ruhu etkilidir.

Türkiye' de 49 adet Teknokent vardır, bunların 38 adedi Anadolu'dadır. KOSGEB faaldir. Melek Yatırımcılar, Girişim Yatırımcıları, Hızlandırıcılar, Bakanlık-TÜBİTAK destek programları vardır. Özel üniversitelerde girişimcilik programları görülmeye başlamıştır.

Günümüz ve Gelecek  www.kiva.org ABD de yerleşik bir oluşumdur, küresel ölçekte mikro işletmelere "taahhüt esasıyla" kredi vermektedir.  Internet alışverişi küresel olarak artmaktadır, "groundswell" halkın nabzı olarak değerlendiriliyor. 

Streamline Strategy Japan firması Sanal Sensei hizmeti sunuyor, yalına geçişi destekliyor.

Virtual Worlds, kullanıcıların birbirleriyle etkileşim içine girdikleri ve çeşitli objeleri kullanabilip ürettikleri bilgisayar-internet bazlı simule edilmiş bir ortam içinde yer alan çevrimiçi bir topluluktur. Eğitimde, iş dünyasında giderek artan bir cazibesi vardır. https://theleadershipnetwork.com/ yalın program da içeren bir örnektir.

21.yy Teknolojileri ve Yalın Üretim   Tam potansiyeline ulaşabilmesi için sensörlerin kendi enerjilerini üretebilmesi gereklidir. Endüstri 4.0 kavramının bel kemiğidir.

Yalın Kültür ve Değişim Yönetimi  "Ayın Programı" modasından sakınılmalıdır. Kültür, insanların iş yaparken, refleks halinde davranış, alışkanlık ve düşüncelerini yönlendiren bir kavramlar bütünüdür. Değişimden korkmak, içindeki faydayı görememek, kontrolü kaybetme endişesi dönüşümü zorlaştırıyor. Yalın tekniklerden önce şeffaflık ve karşılıklı güvene odaklanılmalıdır, pilot projeyle başlanmalıdır. Atkinson' a göre değişim teknik-rasyonel bir süreç değildir, politik-duygusal bir süreçtir. En güzel eğitim "yaparak öğrenmektir". Problemler, gelişmek için birer fırsattır! Günümüzün web - sanal - dağınık ekiplerinin yalın dönüşüme etkileri değerlendirilmelidir.

21.yy KOBİler ve Yalın Üretim  Yalına geçişte farklı ülkelerde benzer sebepler sıralanıyor:

  • Bilgi eksikliği,
  • yanlış algı,
  • yöneticilerin direnç göstermesi,
  • sadece tekniklerin uygulanması, kültürün ihmal edilmesi
Mikro ölçekte yalın uygulanmayacağı, yalın dönüşümün kademeli yapılması gerektiği, seçilmiş tekniklerden uygun olanların tercihi, kritik başarı kriterlerinin belirlenmesi, iletişimin güçlendirilmesi, devlet desteği, önceliğin firma içi iyileştirmeye verilmesi, firmalar arası yardımlaşma öneriliyor.

Devlet ve yerel yönetim desteği seçilmiş sektörlerde uygulanmalı, yerli alım garantisi verilmeli, eğitime ve danışmanlığa erişim kolaylaştırılmalı, ihracat öncelikli olmalıdır. Kümelenme denenmiş iyi uygulamadır. Türkiye' de OSTİM / Ankara ve Konya Döküm kümeleri vardır.

Mesleki Eğitim Sistemi  Türkiye dahil pek çok ülkede itibarı düşüktür. En iyi örnek Almanya'dır.

Almanya' da eğitim 3 yıldır, devlet - meslek odaları - firmalar - sendikalar birlikte çalışır, yoğun staj içerir, stajlar ücretlidir, staj ücreti için tüm firmaların katıldığı bir havuz fon vardır, eğitim müfredatı sanayinin ihtiyacına göre sık sık güncellenir, okulların mezuniyet sınavını okullar değil, meslek odaları yapar, okullarda öğretmen olabilmenin şartları yasayla belirlenmiştir, sanayi tecrübesi şarttır, belirli şartlar altında yüksek öğrenime devam edilebilir. Gençlerin yarısı bu okullara gidiyor!

Tayvan' da özel firmalar devletten daha etkindir. Okulların kalitesini korumak üzere beş yılda bir değerlendirme yapılır, zor durumdakilere yardım edilir, öğretmenlerin sanayi geçmişi vardır.

Kore' de  tek operasyondan sorumlu değil çok becerili, problem çözebilen, iletişimi güçlü, ekip çalışmasına yatkın öğrenci yetiştirilir. Devlet desteği vardır, kaliteyi iyileştirmek için okul sayısı bilinçli olarak azaltılmaktadır. Staj yoğundur. Devlet-sanayi-meslek odaları işbirliği vardır.

Türkiye' de meslek eğitimi için bina çok, öğretmen ve imkan yetersizdir, sanayiden kopuktur. Meslek liselerinin itibarı düşük olduğu için öğrenci kalitesi de maalesef düşüktür. Müfredat güncel değildir. Aynı durum Meslek Yüksek Okulları için de doğrudur. Staj olanakları çok yetersizdir, stajda öğrenciyle ilgilenilmemektedir. Yasal çerçeve zayıftır.

Bu konuyla ilişkili aşağıdaki yazılara da bakabilirsiniz:

Gelecek Ticari Kentsel Tarımda mı? Kente göç nedeniyle tarım nüfusu azalıyor, yavaşlayan ekonomi nedeniyle kentlerde terk edilmiş depo/fabrika/uygun çatılar bulunabiliyor. Kentte tarım yapıldığı zaman ürünün üzerindeki lojistik - aracı maliyetleri engelleniyor. Ayrıca kent tarımındaki dikey uygulama ilaç - gübre - su tasarrufu sağlıyor, organik kalitede üretimi yerel tarımın on katına varan verim artışıyla gerçekleştiriyor. Bu yöntemlerin kentlerde yayılması için devlet-yerel yönetim destekleri gerekiyor.

28 Ağustos 2021 Cumartesi

Strategic Navigation / Bill Dettmer / 2003 / kitap özeti

1. Geleneksel Stratejik Planlama: Yönetimin 5 klasik fonksiyonu planlama, organizasyon, eleman temini, liderlik ve kontroldür. Planın varlığı, uygulamanın başarısını garanti etmez.

2. Hoshin Stratejik Planlama Modeli: Gelenekselde planlarsın ve "nasıl yapılacağını" yönetime bırakırsın. Hoshin' de plan + eylem + gözden geçirme bir aradadır. Yönetim katında PUKÖ döngüsüdür. Yalın kültürdeki Hoshin Kanri politika yayılımı içindir, stratejik planlama modeli değildir.

3. Askeri Stratejik Planlama Modeli: Heizenberg belirsizlik prensibi her türlü optimizasyonun parametrelerini öldürür. OODA (Observe-Orient-Decide-Act) ile PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol et-Önlem al) benzerdir. Sürat gerektirir.

4. Kısıt Yönetimi Modeli: Bir strateji sistem yaklaşımlı + esnek + görünür + doğrulanabilir olmalıdır. Bu yöntem öncekilerin zayıf yanlarına göre daha avantajlıdır.

5. Paradigmayı Tanımla: Strateji kimin içindir? Amaç değişmez ama bu amaca götüren misyon gerektiğinde güncellenebilir. Amaca ulaştığımızı hangi parametrelerden (kritik başarı faktörleri, KPI) anlayacağız? 

6. Bilgi, Yaratıcılık: Bilinçsiz bilgiden (bilmediğimi bilmiyorum) bilnçsiz bilgiye (bildiğim farkında bile değilim) geçiştir., Johari Window olarak bilinir.

7. Uyumsuzluğun Analizi: Uyumsuzluk bugünün performansıyla yarının standardını karşılaştırmaktır. Mevcut durum incelenirken (CRT:Current Reality Tree) kök sebep ve kaldıraç belirlenmelidir.

8. Çatışmaların Çözümü: Değişime direncin 9 katmanı vardır, soğan zarı gibi sırayla soyulmalıdır. Mevcut durum analizinde olumsuz etkilere odaklanır, bize göre olumsuz olan kurum içinde veya dışında birileri için olumluysa çatışma (conflict) vardır, çözümlenmesi gerekir. 

Efrat'ın Bulutu: Tipik, küresel olarak görülen bir çatışmadır: Değişelim mi? Yoksa Değişmeyelim mi? Değişirsek iş tatminimiz sağlanacak, değişmezsek olumsuz sonuçlardan sakınacağız, emniyetli. Her iki durumda da aslında başarılı / mutlu / gelişmiş olmayı amaçlıyoruz.

9. Sun Tzu ve Modern Savaş Sanatı: Strateji - Operasyon - Taktik kademeleri vardır. Örnek: Strateji yeni pazarlara girmek iken, operasyon yeni ürün hatlarının açılması, taktik yeni donanımın devreye alınmasıdır.

10. Gelecek Durumun Tasarımı: Amaç belliydi, mevcut durum incelenerek kök sebep-kaldıraç bulunmuştu, çatışma çözümlenmişti. Dolayısıyla artık olumsuz etkileri olumluya çevirecek şekilde aksiyonları belirlemeli (FRT:Future Reality Tree) ve sebep-sonuç ilişkisini göstermeliyiz. Olası itirazları değerlendirerek önlemler tasarlanmalıdır.

11. Uygulamanın Planlanması: Amaç belli, olumlu etkileri sağlayacak aksiyonlar listelenmişken bir sıralı eylem planı (PRT:Prerequisite Tree) gerekecektir. Ara amaçlar, engeller gözden geçirilecek ve gerekiyorsa karşı önlem planlanacaktır.

12. Hepsini Bir Araya Getirelim: Kısıtlar Yönetimi yaklaşımını takip edin, performans değerlendirmesi için çıktı muhasebesini (Throughput Accounting) kullanın, proje yürütecekseniz CCPM (Critical Chain Project Management) tercih edin.

Ekler: 

Şirketinizin amacı nedir? Patrona göre nedir? Yöneticilere göre nedir? İşçiler ne düşünür? 

Amaca ulaştığınızı anlayacağınız en temel 3 başarı kriteri nedir? Temel değerleriniz nelerdir?

Seçtiğiniz kriterlerde mevcut durumunuz nedir? Hedeflediğinizden kötüyse sebepleri nelerdir? Kök sebebi nedir? Kaldıraç nerededir? Çatışma nerede yaşanıyor?

Çatışmanın ardındaki varsayımlar nelerdir? Değiştirebilecekleriniz var mı? Nasıl çözeceksiniz?

Olumsuz etkileri olumluya çevirebilmek için sebep-sonuç ilişkisini koruyarak gerekenleri yazın, nerelerde aksama olabilir? Olası aksamalar nasıl çözülecek?

İş planınızı - sorumluları - eylemleri çizelge yapın, herkese anlatın, soruları cevaplayın. Başlamaya hazırsınız!