Stop Decorating the Fish / Yishai Ashlag & Kristen Cox / 2020 / Kitap Notları
Goldratt’ın çok sevdiğim bir sözü var:
“Her değişim bir iyileşme anlamına gelmez; ancak her iyileşme kesinlikle bir değişimdir.”
Yishai Ashlag ve Kristen Cox’un Stop Decorating the Fish kitabı, bu sözün yönetim dünyasındaki karşılığını çok güçlü bir metaforla anlatıyor.
Kitabın girişinde bir masal var. Balıklar eskiden nehrin yukarısına doğru kolayca yüzebilirken, bir süre sonra bunu başaramaz hale geliyorlar. Sorunu çözmek isteyenler balığın üzerine çeşitli giyilebilir teknolojiler, ekipmanlar ve yardımcı araçlar eklemeye başlıyorlar. Balık daha donanımlı hale getiriliyor. Daha fazla teknoloji, daha fazla izleme, daha fazla veri, daha fazla çözüm görüntüsü…
Ama balık hâlâ yukarıya çıkamıyor.
Çünkü sorun balığın üzerinde değil, sistemin akışında.
Masalın sonunda kısa ama çarpıcı bir kunduz anekdotu var. Kunduz, derme çatma bir su bendi yaparak nehrin akış hızını düzenliyor. Akış değişince balıklar eskiden olduğu gibi yukarıya doğru kolayca gidebiliyor.
Yani bir alay masrafa, veri toplama setlerine, devasa yazılımlara, kalabalık ekiplere ve gösterişli çözümlere gerek yoktu.
Sorun balığın eksikliği değil, akışın balığın hedefe ulaşmasını engellemesiydi.
Değişim mi, iyileştirme mi?
Bu masalın yönetim dünyasındaki karşılığı çok tanıdık.
Performans düşer. Teslimatlar gecikir. Kalite bozulur. Maliyet artar. Satışlar beklenen seviyeye çıkmaz. Ekipler çok yoğun çalışır ama sonuç değişmez.
Sonra “çözüm” arayışı başlar.
Bunların hepsi değişimdir.
Ama hepsi iyileştirme değildir.
Eğer yapılan değişim, sistemi hedefinden alıkoyan gerçek engeli kaldırmıyorsa, sonuçta yaptığımız şey iyileştirme değil, sadece “balığı süslemek” olabilir.
Seductive 7: Çekici ama yanıltıcı çözümler
Kitabın en bilinen katkılarından biri “Seductive 7” tiplemesidir. Bunlar kulağa mantıklı gelen, yönetim dünyasında çok sık başvurulan ama çoğu zaman gerçek problemi çözmeyen yedi refleksi ifade eder:
Bu yedi başlık tamamen yanlış değildir. Teknoloji de gerekir, veri de gerekir, eğitim de gerekir, para da gerekir.
Ama kritik nokta şudur:
Bunlar gerçek problemi çözüyorsa değerlidir. Gerçek problem tanımlanmadan kullanılıyorsa dekorasyondur.
Yeni teknoloji, iş problemini çözüyorsa iyileştirmedir. Problem net değilse pahalı bir süstür.
Daha fazla veri, doğru soruya cevap veriyorsa faydalıdır. Soru net değilse veri sadece gürültüyü artırır.
Yeni strateji, uygulama kısıtını çözüyorsa anlamlıdır. Aksi halde güzel yazılmış bir dokümandır.
Eğitim ve iletişim, sistemi doğru davranışı kolaylaştıracak şekilde değiştirmiyorsa sınırlı kalır.
Reorganizasyon, bozuk süreci düzeltmiyorsa kutuların yerini değiştirmekten ibarettir.
Hesap sorma ve suçlama, sistemi iyileştirmiyorsa insanları savunmaya iter.
Daha fazla para, sistemdeki iç sürtünmeleri kaldırmıyorsa israfı büyütebilir.
Gerçek soru
Kitabın bana göre en önemli mesajı şu:
Bir problem, ancak hedefe ulaşmayı engelliyorsa çözülmeye değerdir.
Bu cümle basit görünür, ama yönetim açısından çok zorlayıcıdır. Çünkü her bölümün kendi problemi vardır. Satışın problemi, üretimin problemi, kalitenin problemi, finansın problemi, planlamanın problemi farklıdır.
Ama sistem açısından her problem aynı ağırlıkta değildir.
Bu nedenle önce şu soru sorulmalıdır:
Sistemin hedefi nedir?
Sonra ikinci soru gelir:
Bu hedefe ulaşmayı bugün en çok ne engelliyor?
Bu iki soru sorulmadan başlatılan iyileştirme çalışmaları çoğu zaman hareket üretir, sonuç üretmez.
Toplantılar yapılır. Raporlar hazırlanır. Yazılımlar alınır. Eğitimler verilir. Organizasyon şemaları değişir. Herkes meşguldür. Herkes bir şey yapıyordur.
Ama sistemin ana performans açığı yerinde kalabilir.
Çünkü balık hâlâ süsleniyordur.
Küçük bendin gücü
Kunduzun derme çatma bendi bu yüzden çok güçlü bir metafor.
Bazen gerçek iyileştirme en büyük, en pahalı, en karmaşık çözüm değildir. Bazen doğru yerde yapılan küçük bir müdahale, sistemin akışını değiştirir.
Kısıtlar Teorisi’nin özü de budur.
Sonuç
Stop Decorating the Fish, yöneticilere kısa ama sert bir uyarı yapıyor:
Çözüm gibi görünen her şey çözüm değildir.
Daha fazla teknoloji, daha fazla veri, daha fazla strateji, daha fazla eğitim, daha fazla reorganizasyon, daha fazla hesap sorma veya daha fazla para…
Bunların hepsi değişimdir.
Ama sistemin hedefe ulaşmasını engelleyen gerçek kısıtı kaldırmıyorsa, iyileştirme değildir.
Sadece balığı süslemektir.
Bu yüzden her değişimi alkışlamadan önce sormak gerekir:
Bu müdahale sistemi hedefe yaklaştırıyor mu?
Cevap hayırsa, sorun çözülmüyor.
Sadece balık daha süslü hale geliyor.
