Goldratt Research Labs / Wealth Gap Simülatör

Sanayi Devrimine kadar olan 12.000 yıllık bilinen insan tarihinde gelir adaletsizliği yoktu. Kapitalizmle birlikte geçen 200 yıl içinde gelir adaletsizliği önemli bir sorun haline geldi. Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında UNSDG10-Eşitsizliklerin Azaltılması olarak yer alıyor. Bu amacın üç alt hedefi ulusal düzeyde karar vericiler için önemli görünüyor:

• 10.1- 2030’a kadar nüfusun tabandaki yüzde 40 içinde bulunan kesiminin gelirinin ulusal ortalamadan daha yüksek bir oranda, devamlı olarak artmasının ve sürdürülmesinin sağlanması
• 10.2- 2030’a kadar yaşa, cinsiyete, engelliliğe, ırka, etnik kökene, dine, ekonomik ya da başka bir statüye bakılmaksızın herkesin güçlendirilmesi ve sosyal, ekonomik ve siyasi olarak kapsanmasının desteklenmesi
• 10.4- Özellikle mali, ücret ve sosyal koruma politikaları olmak üzere politikaların benimsenmesi ve eşitliğin giderek daha çok sağlanması

Wealth Gap Simulator bu anlamda güzel bir uygulamaya benziyor. Ana hatlarıyla uygulamayı tanıyalım:

• Number of traders: Mal veya hizmet üretimi yapılırken dahi bir noktada tüm işlemler ticarete dönüşüyor. Emek ticareti maaş, fazla mesai, ikramiye, prim vb ile; mal ve sermaye ticareti kar, zarar ile; emlak ticareti kira, satış, kar, zarar ile tamamlanıyor. Dolayısıyla simülatör ekonomik etkileşimi ticaret olarak sadeleştirmiş. Aynı zamanda nüfus kavramıyla ilişkilendirilmiş.
• Enforce unique trades: Ekonomiye katılım kimi zaman sınırlı olabiliyor; işsizlik, tercih edilen markaların veya kurumların olması, teknolojik yeterlilik, kapasite uygunluğu, mevzuat zorlamaları, ... gibi fiili şartlar görülebiliyor. Simülatörde bu durum herkese eşit fırsat seçeneğiyle temsil ediliyor. 
• Days of trading: Ekonomik programlar belirli bir vadeye yayılarak uygulanıyor. Simülatörde bu döneme de yer verilmiş.
• Gains and loses: Ekonominin işleyişi ticaretledir ve ticarete konu olan kar-zarar aslında sadece ilgili mal-hizmetin bedeliyle sınırlıdır. Ancak simülatörde bu ilişki ürünle değil servetle kurulmuş. Bu noktada alışık olduğumuz ürün kar-zarar kavramından ayrılıyor. Örneğin satılan buzdolabının Vestel veya Arçelik marka olması sonucu farklı etkiliyor. Servet büyük ölçüde sermayedir, sermayesi çok olanların müteşebbisliği veya ticarette etkinliği daha fazla oluyor. Dolayısıyla hacim artışıyla birlikte sonuçlar sermaye ölçüsünde çarpan etkisiyle oluşuyor. Simülatörde kar ve zarar için alt ve üst limit belirlenmesine olanak tanınmış. Bunu devletin taban-tavan fiyat koyması, üretici olarak piyasaya girmesi, mevzuatla piyasaya müdahalesi gibi yorumlayabiliriz. 
• Conservation of wealth: Devletlerin para basması, dış ticaret yapmaları veya finansal dolaşıma izin vermeleri halinde ülke içindeki servet miktarı değişebilmektedir. Simülatörde servetin hareketine izin verilmesi seçeneği vardır. Üstelik simülatörde "izole" ekonomiyi seçmeniz halinde kayıp ve kazançların zengine-yoksula göre düzenlenebilmesi seçeneği de var. Vergi ve sübvansiyonlar uyarlanarak bu anlamda politikalar oluşturulabilir.
• Wealth tax: Simülatörde alışık olduğumuz gelir vergisi yerine servet vergisi ve alt-üst limitlendirme seçeneği sunulmuş. Ticari faaliyetten değil, biriken servetten vergi alınması dolaylı yerine dolaysız vergiyi temsil ediyor. Dolaylı vergiler arasında enflasyon, KDV, ÖTV sayılabilir, sosyal adaleti bozduğuna ve yoksulların ezilmesine sebep olduğu kanısı güçlüdür. Dolaysız vergiler arasında MTV, emlak, menkul sermaye iradı hatta ücretlerden alınan gelir vergisi sayılabilir.
• Tax redistribution: Devletlerin temel gelir kaynağı topladıkları vergilerdir. Bütçeler toplanan gelirin ve sağlanan iç-dış borç kaynaklarının nerelere harcanacağını gösterir. Dolayısıyla sosyal transferler de bütçe içinde yer alır. Simülatörde tüm gelirin değil, servet vergilerinin sosyal transferlere ayrılacak miktarını ve bunun en yoksul kesimlere ne kapsamda dağıtılacağını belirleme seçenekleri sunulmuş.

Sonuçlar doyurucu bir parametre setiyle veriliyor. Total wealth nüfusun tamamındaki birikimli serveti, Taxes toplanan servet vergisi tutarını, Gini coefficient gelir dağılımı eşitsizliğinin yaygın kabul gören ölçüsünü (çok düzgünse 0, çok kötüyse 1), Wealth percentiles 20 puanlık servet  dilimlerinde nüfusun dağılımını, Wealth distribution zaman içinde servet dağılımını, Wealth over time zaman içinde servet birikimini ve başlangıç durumunu gösteriyor. Ayrıca en zenginle en yoksul arasındaki servet farkını tutar ve Xkat olarak gösteriyor.

Devam etmeden önce servetin birikimden nasıl etkilendiğine dair bir örnek vermek istiyorum. Bugünkü aşırı gelir çarpıklığının sadece 200 yıllık birikimle oluştuğunu unutmayalım. 1000 TL sermayeyle ticari hayata başlayalım, %20 kar oranıyla çalışalım, ticari faaliyetlerimizde %50 ihtimalle kazanacak olalım, ilk faaliyetimizde kaybettiğimizi ama ikincide kazandığımızı varsayalım:

• İlk işlemde 1000 TL *   (-%20 zarar) = 800 TL düştük. İkinci işlemde 800 TL * (+%20 kazanç) = 960 TL ye ulaştık. Makul şekilde bir sefer kaybettik, bir sefer kazandık ama sermayemiz eridi.
• Şimdi ticaretin diğer tarafını düşünelim. O da 1000 TL sermayeyle bizim gibi başlamıştı. İlk işlemden sonra 200 TL kazanarak 1200 TL oldu, ikinci işlemden sonra 160 TL kaybederek 1040 TL oldu, sermayesi arttı.
• % oran yükseldikçe, işlem tekrarı arttıkça çarpıklık daha da artacaktır.

Servet artışlı, servet artışsız-yoksula göre kazanç ve kayıplı, servet artışsız-zengine göre kazanç ve yoksula göre kayıplı olmak üzere 3 ana senaryomuz olacaktır. Önce baz durumu oluşturacağız, sonra her seferinde bir parametreyi değiştirerek üçer defa çalıştırıp bulgularımızı değerlendireceğiz. Hedefimiz Gini Katsayısını düşürmektir.

Servet Artışlı Senaryolar

Başlangıç senaryosu: 100 USD servetle eşit şartlarda başlayan 100 kişilik nüfus, 100 günlük dönem, kar limiti %20, zarar limiti %20, ticarete katılım serbest, servet artışına uygun, servet vergisi ve dolayısıyla sosyal transferler yoktur. 

3 turun ikisinde servette artış görüldü, ancak servet azalırken  (GSYİH gibi düşünülebilir) Gini Katsayısında iyileşme oldu, "yoksullukta eşitleniyoruz", nüfusun %90 ı en yoksul %10 luk dilimde yer alıyor. Kıyas noktamız 0.81 Gini Katsayısı olacaktır. 

Nüfusun gelir adaletsizliğine etkisini görmek için nüfusu 100 kişiden 500 kişiye yükselterek deniyoruz.  Gini Katsayısı 0.80 civarında, iyileşme yok, kötüleşme yok. Devletin küçük veya büyük olması çok etki etmiyor.

Dönemin uzaması ekonomik tedbirlerin aşamalı/daha az sancılı uygulamasına izin veriyor. Dönemi 100 günden 200 güne yükselterek deniyoruz. Fakirlikte patlama oldu, Gini Katsayısı 0.96 ya yükseldi. Uygulanacak program kısa vadeli şok tipi olmalıdır.

Serbest piyasaya müdahale ederek kar haddini %10 ile sınırlamak sancılı bir uygulamadır. Dilimler arasındaki farklar azalıyor, Gini Katsayısı 0.70 civarına iniyor, servet önemli ölçüde azalıyor. 

Benzer şekilde zarar haddini %10 ile sınırlayabiliriz. Zararları kamu karşılayınca servet patlayarak artıyor ancak Gini Katsayısı yine 0.70 civarında kalıyor.

Herkese ekonomik aktiviteye eşit katılım fırsatı verdiğimizde servet düzeyi pek etkilenmedi, Gini Katsayısı 0.85 civarında kaldı.

%20 servet vergisi alıp sosyal transfer yapmadığımızda servet azaldı, Gini Katsayısı 0.70 e düştü, önemli bir fark olmadığını düşünüyorum.

Toplanan %20 servet vergisinin %20 sini en yoksul %20 lik kesime transfer ettiğimizde servet seviyesi neredeyse aynıyken gelir adaletsizliğinde önemli bir iyileşme sağlanıyor, Gini Katsayısı 0.25 civarına iniyor.

Toplanan %20 servet vergisinden yoksula dağıtılan pay %20 den %50 ye yükseltildiğinde Gini Katsayısı hala 0.25 civarında duruyor. Yoksul kesime yapılan transferleri artırmanın katkısı olmuyor.

Toplanan %20 servet vergisinden yoksula dağıtılan %50 lik payı en yoksul %20 yerine %50 lik dilimle daha geniş bir kesime transfer ettiğimizde Gini Katsayısı 0.30 yükseliyor. Daha geniş kesimlere yardım etmenin katkısı olmuyor.

Toplanan %20 servet vergisinin %50 yerine %80 ini en yoksul %50 ye dağıttığımızda Gini Katsayısı hala 0.30 civarında kalıyor. Toplanan vergiden yapılan transfer harcamasını artırmanın katkısı olmuyor.

Servet vergisi oranını %20 den %50 ye yükselterek toplanan verginin %80 inin en yoksul %50 lik dilime transfer ettiğimizde Gini Katsayısı 0.11 lere kadar düşüyor. Uygulamanın zorlukları dikkate alınarak devletin öncelikle hedef Gini Katsayısını belirlemesi gerekiyor.

Servet vergisi oranı %50 iken, toplanan verginin %20 sini en yoksul %20 lik dilime transfer ettiğimizde Gini Katsayısı yine 0.11 civarında kalıyor.

Bu ana senaryoda politika önerisi: hedef Gini Katsayısını belirleyerek en kısa sürede, varlıklılardan servet/gelir vergisini kademeli olarak %20-50 ye yükseltmek, toplanan fonun %20 sini en yoksul %20 ye aktarmaktır.

Servet Artışsız - Yoksula göre Kazanç ve Kayıplı Senaryolar

Başlangıç senaryosu: 100 USD servetle eşit şartlarda başlayan 100 kişilik nüfus, 100 günlük dönem, kar limiti %20, zarar limiti %20, ticarete katılım serbest, sabit servetli, yoksula göre kazanç ve kayıplı, servet vergisi ve dolayısıyla sosyal transferler yoktur. 

İzole ekonomimizde servet değişmedi, Gini Katsayısı 0.65 civarına düştü. Küresel piyasalar ve serbest ticaret belki de sandığımız kadar iyi değildir?

Nüfus artışı bu senaryoda etkili değildir, Gini Katsayısı 0.67 çıkmıştır.

Dönemin uzaması gelir adaletsizliğini artırmıştır, Gini Katsayısı 0.77 ye yükselmiştir.

Kar haddini %10 ile sınırlayınca servet ciddi şekilde azalmıştır, Gini Katsayısı 0.75 tir.

Zarar haddini %10 ile sınırlayınca servet artmış, gelir adaletsizliği azalmıştır, Gini Katsayısı 0.40 tır.

Herkese ekonomiye eşit katılım fırsatı vermek yararsızdır, Gini Katsayısı 0.70 tir.

Sosyal transfersiz %20 servet vergisi işe yaramadı, Gini Katsayısı 0.70 tir.

En yoksul %20 ye toplanan %20 lik servet vergisinin %20 si dağıtılınca adaletsizlik azaldı, Gini = 0,30

Yoksula dağıtılan pay %50 ye çıkınca katkısı olmadı, Gini = 0.30

Yoksul kesimin kapsamını genişletmek etkinliği düşürüyor, Gini = 0.37

Transfere ayrılan kaynağı artırmak etkin değil, Gini = 0.30

Servet vergisi %50, transfer oranı %80, en yoksul %50 seçildiğinde adaletsizlik azaldı, Gini = 0.14

Servet vergisi %50, transfer oranı %20, en yoksul %20 seçildiğinde adaletsizlik azaldı, Gini = 0.10

Bu ana senaryoda politika önerisi: İzole ekonomide, hedef Gini Katsayısını belirleyerek en kısa sürede, varlıklılardan servet/gelir vergisini kademeli olarak %20-50 ye yükseltmek, toplanan fonun %20 sini en yoksul %20 ye aktarmaktır.

Servet Artışsız - Zengine göre Kazanç ve Yoksula göre Kayıplı Senaryolar

Başlangıç senaryosu: 100 USD servetle eşit şartlarda başlayan 100 kişilik nüfus, 100 günlük dönem, kar limiti %20, zarar limiti %20, ticarete katılım serbest, sabit servetli, zengine göre kazanç ve yoksula göre kayıplı, servet vergisi ve dolayısıyla sosyal transferler yoktur. 

İzole ekonomimizde gerçek hayata daha yakın olarak (olmayan parayı kaybedemezsiniz) zengine göre kazanç ve yoksula göre kayıp varken (örnek: 1000 TL zengin ve 100 TL yoksul ticaretinde %20 kazanç varsa zengin 200 TL kazanır, yoksul 20 TL kaybeder)  enflasyon da daha iyi temsil edilmiş olur. Gini Katsayısı 0.29 ile başlangıçların içinde en iyisidir. İzole ekonomide yoksulların kayıplarını sınırlandırmak adaletsizliği azaltıyor.

Nüfus artışı etkili değil, Gini = 0.27

Dönem uzaması etkili değil, Gini = 0.30

Kar haddini %10 ile sınırlamanın katkısı yok, Gini = 0.28

Zarar haddini %10 ile sınırlamanın katkısı az, Gini = 0.20

Herkese eşit fırsatı vermenin etkisi yok, Gini = 0.27

Gelir vergisi %20 olursa etkisi az, Gini = 0.25

Gelir vergisi %20, transfer oranı %20, en yoksul %20 lik dilimle adaletsizlik azalıyor, Gini = 0.17

Transfer oranını artırmak etkili değil, Gini = 0.17

Daha geniş kesimlere transferin etkisi yok, Gini = 0.17

Geniş kesimlere daha fazla transfer etkili değil, Gini = 0.19

Gelir vergisi %50, transfer oranı %80, en yoksul %50 lik dilimle adaletsizlik azalıyor, Gini = 0.10

Gelir vergisi %50, transfer oranı %20, en yoksul %20 lik dilimle adaletsizlik azalıyor, Gini = 0.09

Bu ana senaryoda politika önerisi: İzole ekonomide, hedef Gini Katsayısını belirleyerek en kısa sürede, varlıklılardan servet/gelir vergisini kademeli olarak %20-50 ye yükseltmek, toplanan fonun %20 sini en yoksul %20 ye aktarmaktır.

Kapitalist Ötesi Toplum / Peter F. Drucker / 1993 / kitap özeti

italik dizili olanlar benim yorumlarımdır. Batı tarihinde her birkaç yüzyılda bir büyük bir değişiklik olmaktadır. Kapitalist toplumda işçiler ve kapitalistler vardı. Prodüktivite Devrimiyle işçiler artık emekçi olmuştur. Yönetim Devrimiyle mavi yakalı işçiler gerilerken beyaz yakalı olanlar yükselmiştir. En kritik üretim faktörü  artık emek - kapital - toprak değil, bilgidir. 18yy ikinci yarısından itibaren 250 yıl kapitalizm, son yüz yılda Marksizm vardı, artık kapitalist-ötesi topluma giriyoruz. Bu toplumun ekonomik sorunu bilgi işçisinin verimi, sosyal sorunu hizmet işçisinin gururudur.

TOPLUM

Kapitalizmden bilgi toplumuna: Bilgi, aletlere - süreçlere - ürünlere uygulanarak Sanayi Devrimi (1700-1880) gerçekleştirildi. Bilgi, işlere uygulanınca Prodüktivite Devrimi (1880-1945); bilinin kendisine uygulanınca da Yönetim Devrimi (1945-1990) gerçekleşti. Frederick W. Taylor hem işçiden hem patronlardan büyük tepki görmesine rağmen Prodüktivite Devrimine zemin hazırladı. Sıradan insanlar kısa bir eğitimle vasıflı işçi olabiliyordu. 50 kata varan verim artışları oldu, bundan işçiler de yararlandı, proleterler artık burjuva olmuştu. 1950 de yönetici; bilginin uygulamasından ve performansından sorumluydu.

Kuruluşlar toplumu: Ortak amaçlar için çalışan uzmanlardan oluşur. İhtisaslaşmıştır, odaklandığında etkindir. Toplum - cemaat - aile vardır, kuruluş ise yapandır. İşlevi bilgileri verimli kılmaktır. Prototipi senfoni orkestrasıdır. Elde ettiği sonuçlar her zaman dışardadır. İşleyişi net olmalı ve öz değerlendirme yapılmalıdır. Patron - ast olmaz, eşitlik temelli ekiplerden oluşmalıdır. Sürekli değişime uyumludur. Değişimi yönetmelidir. Kültürü, içinde yaşadığı toplumu aşmalıdır, istikrar bozacak kadar devrimci kalabilmelidir. Uzmanların bağlılığı maaşla sağlanamaz, kendini ifade ve geliştirme fırsatı sağlanmalıdır.

Emek, sermaye ve bunların geleceği: ABD de GSYİH içinde emeğin payı düşüyor, emek eskisi kadar önemli değil. Emeğin niteliği vasıflı işçilikten teknisyenliğe doğru evriliyor (Endüstri 4.0 bunu körüklüyor). Bu durum gelişmekte olan ülkeleri çok zorlayacaktır. Yönetim hesap vermezse performans düşer. Gelişmiş ülkelerde emeklilik fonları sahibi olmayan kapitalistler haline geliyor, "Emekli Sandığı Sosyalizmi" denilebilir mi? 

Yeni işgüçlerinin verimi: En düşük verim devlet memurluğundadır. İnsanlara saat karşılığı değil verimliliğe göre ücret verilmelidir. Aksi durumda enflasyon oluşur. Ayrıca hizmet - bilgi işçisi nitelik farkı da bir şekilde gözetilmelidir. Ekipler Beyzbol takımı (herkes ekip üyesidir, herkesin ayrı bir işi vardır, birbirlerine yardım etmezler, bilgiyi durumdan alırlar), Senfoni Orkestrası (herkes ekip üyesidir, herkesin ayrı bir işi vardır, birbirleriyle uyumlu çalışırlar, bilgiyi şeften alırlar) veya Çiftler Tenis Takımı (herkes ekip üyesidir, birbirlerinin açıklarını kapatırlar, bilgiyi birbirlerinden alırlar) gibi olabilir. Bu ekipler saf olmalıdır, melez olamazlar. Verimi artırmak için tek yol sorumluluk sahibi hizmet-bilgi işçisiyle ortaklıktır. Artık terfi edecek pozisyon olmayan yatay organizasyonlar vardır. Dış kaynak kullanımı verimi artıracaktır.

Sorumluluğa dayalı düzen: Kuruluşlar geleneksel güç yerine sorumluluk temelli olmalıdır. Kuruluşlar "sosyal sorumluluk" sahibi olmalıdır. Birinci sorumluluk ekonomik performanstır, aksi halde toplumun kaynakları israf edilmiş olacaktır. İkinci sorumluluk topluma karşı olandır, çevreyi korumayı içerir. Son olarak insanlara karşı sorumludur (böylece triple bottom line-PPP oluyor). Bilgiye dayalı kuruluşta yönetim işi, herkesi patron yapmak değil, katılımcı yapmaktır.

POLİTİKA

Ulus-devletten Mega-devlete: Küreselleşme ulus devleti önemsizleştirdi. Pareto' ya göre toplumda gelir dağılımını toplumun kültürü ve ekonomik verim düzeyi belirler. Adaletsizlik vergilerle düzeltilemez. Hükümetlerin yapıcı oldukları sosyal politikalar başarısız olmuştur. Askeri harcamalar fevkalade verimsizdir, sakınılmalıdır.

Transnasyonallik, bölgecilik, aşiretçilik: Paranın anavatanı yoktur. Bilginin de anavatanı yoktur, erişim kısıtlanamaz. Transnasyonallik ihtiyacının iki temel unsuru çevrecilik (sürdürülebilirlik, küresel ısınma, Planet), terörizmin önlenmesi ve silah kontrolüdür (UNSDG16-barış). Bölgecilik (Avrupa Birliği, NAFTA,..) ilk aşamadır. Yüksek teknoloji ve bilgiye dayalı ekonomi ulus devleti daha da önemsizleştirir. Eş zamanlı olarak içten gelen Aşiretçilik baskısı da vardır. Ayrımcılık hissi belirginleşir, küçük birimlerin ekonomik performansı daha iyi olabilmektedir.

Hükümetin geri dönüşüne ihtiyaç: İşe yaramayan uygulamalar hemen bırakılmalı, işe yarayanlar çoğaltılmalı, kısmen yarayanlar analiz edilmelidir. Sosyal vergilendirme yerine ekonomik vergilendirme uygulanmalıdır.  Sosyal sektör oluşturulmalıdır.

Sosyal sektör yoluyla vatandaşlık:  Sosyal ihtiyaçlar iki alanda artacaktır: Hayır işleri ve toplumu/insanı değiştirme. Hükümet sosyal alanda yapıcı - yönetici olmaktan çıkıp politika yapıcısı olmalıdır. Artık özel sektör ve kamu sektörüne ilave olarak sosyal sektör vardır. Vatanseverlik yetmez, vatandaşlık gerekir. Gönüllülük önemli bir açılımdır.

BİLGİ

Bilgi: Ekonomisi ve verimi: Piyasayı düzenleyici rolünde etkin kılan, bu işi bilgi çevresinde yapmasıdır. Yeni bilgi üç türlüdür: İyileştirme (sürecin, ürünün, hizmetin iyileştirilmesi, kaizen), işleme (varolan bilgiyle yeni ürün-süreç-hizmet üretimi) ve inovasyon (gerçek yenilik). Bilginin verimliliği, miktarından daha önemlidir. Yönetimin bilgiyi verimli kılma performansı ekonomilerde giderek daha da önemli olacaktır.

Hesap vermekle yükümlü olan, okuldur:  Yeni teknoloji ve öğretim biçimi benimsenmelidir. Önemli olan teknolojinin kendisi değil, tetiklediği değişimdir. Okulun işlevi, içeriği, amacı, değerleri gözden geçirilmelidir. Eğitim artık yaşam boyudur (Endüstri 4.0, döngüsel ekonomi nedeniyle iş kayıpları, iş niteliğinde değişim var). 

Eğitimli insan: Aynı anda iki kültürün içinde yaşayıp çalışmaya hazırlıklı olacak, yani hem kelimelere ve fikirlere odaklanan bir "aydın" olarak, hem de insanlara ve işe odaklanan bir "yönetici" olarak çalışmaya hazırlıklı olacaktır.

Goldratt Research Labs / Multitasking Simulator review

Most job postings ask for multitasking skills as if it is a "good qualification". I consider it as juggling, how many balls can you flip in the air at the same time?

This has important repercussions especially in white-collar R&D works and project works. Most of us think that by putting projects into operation one after another and as early as possible, we ensure that they are delivered on time. However, white-collar personnel accumulates several projects at the same time, and they have to do something about each project every day for some reason or answer some questions, maybe fill out some reports. Moreover, some evaluate the personnel by measuring the arrival and completion time of these projects. Therefore, personnel are divided between projects, get stressed, experience quality or efficiency problems, and sometimes cannot meet the content fully or finish their task in the project late.

There are two main options in this simulator by  Goldratt Research Labs: computer or manual. 

It is recommended that we try with the computer first so that we will "learn the job", then we will know what to do when we try it manually or with our friends.

There are 3 projects that we can release to our team, and each of them can have 5 - 10 - 20 tasks. In one project, the tasks are letters of the alphabet, in another they are numbers, in another they are symbols. We can change the duration for each task, the margin of safety, the duration of distraction when switching between tasks, and the adaptation period when switching between projects. Thus, we can reflect on our own work environments, such as short or long-term assignments, similar or different tasks, and similar or different projects.

When you try with a computer, you can also change the error rate and the time it is required to fix an error for multitasking and single-tasking.

While the simulator is running, you can monitor it based on Gantt Chart or performance factors. 

If you start with 5 tasks, you get fast results, but if you start with 20 tasks, the multi-single difference becomes more obvious. 

After running for both cases, you can still compare the results as Gantt Chart or performance factors. 

You have 3 options when looking at the results: 

Planned multi vs single comparison,

realized multi vs single comparison, 

multi vs single with Gantt chart...

 

I have tried both computer and manual modes

Computer mode:  I set a 10% error margin for multitasking and a 5% error margin for single-tasking, without altering the current setup for times and safety margins for 3 projects of 20 tasks. 

3 projects X 20 tasks per project X seconds per task I actually planned to finish in 60 seconds.

Multitasking was completed in 80 seconds, 4 errors were made, and 0.75 tasks per second were completed. As a result, the completion of all 3 projects was delayed by 20 seconds (33%!). 

The distraction due to constant switching between projects costs 30 seconds, a loss longer than the total delay, hence the whole project is late.

When the computer performed single-tasking, it finished sooner than 80 seconds or even 60 seconds of the planned duration, it took just 47 seconds! Switching between projects only took 1 second. Thanks to focused work, only 1 mistake was made instead of 4 mistakes. The number of tasks completed per second increased from 0.75 to 1.28. We completed the projects early and will be able to start new projects in the remaining time!

At the planning stage, both methods looked the same... We were able to shorten the finishing time by 42% (from 80sec to 47sec) with a single-tasking mode, we reduced the internal open project stock by 67% (from 3 projects to 1 project), errors by 75% (from 4 to 1 error) ), we increased our task completion rate by 71% (from 0.75 to 1.28).

Manual mode:   I do it myself with the current setup for times and safety margins for 3 projects of 20 tasks. According to the plan, there should be no difference between the two methods, as we see in the computerized mode.

When I was in multitasking style, I was very careful, and I didn't make mistakes, but when I was in a single style, I relaxed feeling "safe", I made a mistake. 

My finish time is 40% shorter from 75 seconds to 45 seconds. Open project stock decreased from 3 projects to 1 project as expected. My task completion rate has increased by 67% from 0.80 to 1.34!

We also try it with my colleagues on the team. What is surprising is that some of them are more prone to multitasking. They made fewer mistakes and finished faster than the single style. They are known as hyperactive. 

I think the best approach would be to respect those who have similar working styles and form the right team by utilizing this simulator. Then let them choose the best fitting mode (multi vs single) for themselves. Please also note that multitasking is different than being multiskilled...

Küçük Güzeldir / E.F.Schumacher / 1973 / kitap özeti

Kendi notlarım italik dizilidir.

Üretim Sorunu: 

• En büyük yanılgı bu sorunun çözüldüğüne inanmaktır.
• İnsan kendisini doğanın çocuğu değil, efendisi sanmaktadır.
• En büyük sermaye doğanın sağladığıdır ama mevcut ekonomi bilimi bunu dikkate almaz.
• Gelir ve sermaye aynı şey değildir. Örneğin fosil yakıtlar sermayedir, bitince yenisi bulunamaz.
• Sorun gelirin azalması değil, sermayenin tükenmesidir.
• İnsanın maddesi GSYİH ile ölçülemez.
• Ekonomik yaşamda süreklilik güvencesi olmadan barış sağlanamaz.

Barış ve Süreklilik

• Kuzey yarıküredeki bugün gelişmiş olan ülkeler dünyanın sermayesini tüketmişlerdir.
• Ekonomi, fizik, kimya, teknoloji için sınırsız olan iktisadi büyüme, çevresel bilimler açısından sınırlıdır.
• Bir şeyin ekonomik olabilmesi için mantığa aykırı olmadan sürdürülebilmesi gerekir.
• İhtiyacımız olan yöntem ve araçlar; herkesin ulaşabileceği kadar ucuz, küçük ölçekte uygulanabilir, insanın yaratıcılık gereksinimiyle bağdaşır nitelikte olmalıdır. 
• "Küçük" ölçüsü yeni işyeri yaratmanın maliyetinin kalifiye işçinin bir yıllık geliri kadar olandır. 

Ekonomi Biliminin Rolü

• "Ekonomik değil?" ne anlama gelir????
• Çevrenin canını okuyan bir faaliyet "ekonomik" olabilirken, özen gösteren bir faaliyet yeterince karlı olmadığı için "ekonomik değil" denilir.
• Kapitalizmde pazar (piyasa) vardır ve alıcı ile satıcı sadece kendilerinden sorumludur, dünya umurlarında değildir.
• Para aşırı şekilde yüceltilmiştir.

Budist Ekonomi Bilimi

• Çalışmanın üç yansıması vardır: insan yetilerini kullanır/geliştirir, sosyalleşir, ihtiyacı olan mal ve hizmetleri üretir.
• Budist görüşte isteyen herkes evinin dışında bir işte çalışabilmelidir. Tüketimi azaltmak gerekir. Maddecilikten uzaktır. İzole olmaktan gocunmaz. Yerelleşmeye isteklidir. İsraf zorbalıktır.

Bir Ölçek Sorunu

• Doğru bildiğimiz yanlışlar:
• Parçaların bütüne doğru birleşeceği söylenmişti, oysa ki büyükler parçalara ayrılıyor
• Bir ülkenin varlıklı olması için büyümesi gerekirdi ama Avusturya-İsviçre gibi ülkeler Almanya'ya katılmadıkları halde ekonomik başarı kazanabildiler
• Ülkeler gibi şirketlerin de büyüyerek ölçek ekonomisine ulaşması gerekirdi, ancak küçükler de para kazanabiliyor.
• Ölçek belirlerken özgürlük ve düzene dikkat edilir, her faaliyet için farklı bir ölçek doğru olabilir.
• Aynı toplumda yoksullar ve zenginler varken; yoksullar ayrılmak ister ama zenginler istemez, çünkü sömürünün devamı için yoksulların başka bir ülkede değil, kendi ülkelerinde olması daha pratiktir.
• Kalkınma kentleri önceler, ancak nüfusun henüz büyük kesimi kırsaldadır, dolayısıyla kalkınmanın maliyetine katılır ama faydasını pek göremezler.
• Büyük ölçekli az sayıda şirket yerine küçük ölçekli çok sayıda şirket olması daha iyidir (Aslında Türkiye'de bugün itibariyle kayıtlı şirketlerin %98 i KOBİ ölçeklidir!???)
• Kitle üretimi yerine kitle için üretim!

En Büyük Kaynak: Eğitim

• Aynı alanda farklı uygarlıklar yükselmiştir, yani maddi eksiklik söz konusu değildir, sebebi insanlardır.
• Bugün insanlığın ölümcül tehlikesi nasıl yapacağını bilmemek değil, ne yapacağını bilmemektir.
• Bilgi Ağacı, Hayat Ağacı değildir. (Avatar filmini hatırlatıyor, tekrar izledim, etkilendim)
• Eğitim, uzun vadede farkı görülen bir yatırımdır.

Toprağın Gereğince Kullanılması

• Uygar insan uzun süre yaşadığı toprakların çoğunu çoraklaştırmıştır.
• Ekolojik sorun yeni bir konu değildir ancak artık nüfus çoğalmıştır, göçecek "el değmemiş" yer kalmamıştır ve değişim hızı giderek artmaktadır.
• Ekonomistlere göre tüm faaliyetler ya üretim ya da tüketimdir. Üretimse ekonomik hesaplamaya konudur, tüketimse değildir. Ancak her birimiz gündüz üreticiyken işten çıkıp markete gittiğimizde tüketici olmuyor muyuz?
• Kentli insan sanayinin ilkelerini tarıma uygulamakta ısrar ediyor: AET (bugün AB) Başkan Yardımcısı Dr.Sicco L.Mansholt planına göre tarımla uğraşanlara yardım edilmeli ve genç-yaşlı insansız tarımın önü açılmalıdır! 
• Sanayide ölü maddelerle üretim yapılır, ölü maddelerden ürün çıkarılır. Oysaki tarımda üretim ortamı ve ürün canlıdır!
• İnsan yaşamı sanayi olmadan sürebilir, tarım olmadan süremez!
•  İnsanın toprağı yönetiminin üç amacı olmalıdır: sağlık, güzellik, süreklilik. İnsan ve doğa uyumu, tertemiz gıda üretimi, temiz çevre.... bunlar bugün AB Yeşil Mutabakat konu başlıklarıdır!
• Kırsal hayat çöktüğü için kırdan kente, kentsel hayat çöktüğü için kent merkezinden banliyölere göç devam etmektedir.

Sanayi İçin Kaynaklar

• ABD dünya nüfusunun %6 sıdır ama kaynakların %40 ını kullanır.
• Eğer tüm dünyada herkesin "Amerikan hayat tarzına ulaşması" isteniyorsa bunun için kaynak nereden bulunacaktır??
• MIT içinde hazırlanan Büyümenin Sınırları raporunda kaynakların tükendiği gösterilmiştir.

Nükleer Enerji: Selamet mi, Lanet mi?

• Oluşan ve biriken artıkların risklerine rağmen iyi olduğu iddia edilemez.
• Ekonomik işler adeta insanların hiç önemi yokmuşçasına sürdürülüyor.

İnsan Yüzlü Teknoloji

• Doğal büyüme, nerede duracağını bilir! 
• Tüm doğal olaylarda hız, ve şiddet olarak bir ölçü vardır.
• Teknoloji sınır tanımaz.
• Kısıtlı kaynaklarla sınırsız büyüme iddiası ne kadar başarılı olursa kıyametimiz o kadar erkene gelecektir.
• Thomas Aquinas insanı "bir beyin ve iki ele sahip" olarak tanımlıyor. Bugün bu sıradan zevki alabilmek için zengin olmamız gerekiyor!
• Çağdaş sanayi toplumunda kişinin saygınlığı fiili üretime uzaklığıyla artıyor
• Dünyanın sorunlu çocukları yoksullar değil, varlıklı ülkelerdir.
• İnsan yüzlü, erişilebilir, küçük ölçekte kullanılabilen, son teknolojiden geri ama ilkel üretim yöntemlerinden iyi olan bir teknoloji gerekiyor. Buna orta teknoloji deniliyor.
• Kitlesel değil, kitlelerin üretimi böylece sağlanacaktır.
• Luka İncili 15:11-32 arasında Müsrif Oğulun Meseli anlatılıyor. Sürdürülebilirlik!
• Intermediate Technology Development Group kar amacı olmayan bir sivil toplum kuruluşu.
• Practical Action yazarın öncüsü olduğu sivil toplum kuruluşu.
• Soil Association toprak merkezli sivil toplum kuruluşu.
• Değerli her şeyin bir bedeli vardır.

Kalkınma

• Önemli iki küresel sorun: Kitlesel işsizlik, kitlesel köyden kente göç
• İkili ekonomi aynı toplumda görülür, hayat tarzları belirgin farklıdır, birinin en düşüğü dahi diğerinin en yükseğinden daha fazla gelire sahiptir. Gelir adaletsizliği.
• Kalkınma bir anda yaratılan bir şey değildir, evrimseldir. Sıçrama yapılamaz.
• Son 20 yıldır "varlıklılar için iyi olanın yoksullar için de iyi olduğu" söyleniyor. Yanlıştır!
• Aşırı yoksulluğun birincil nedeni maddesel değildir, eğitim-örgütlenme-disiplin aksamalarıdır.
• Kalkınma malla değil, insan + eğitim + örgütlenme + disiplinle başlar.
• Kalkınma, iktisatçıların konusu olamaz. Tüm halkı kapsayacak şekilde hazırlanmalıdır.

Orta Ölçekli Bir Teknolojinin Geliştirilmesini Gerektiren Toplumsal ve Ekonomik Sorunlar

• Gelir adaletsizliği büyüyor.
• Yoksulların çalışma fırsatları kısıtlıdır, toprakları yoktur, kente göçerler ama iş bulmak zordur.
• Sermaye yoksunluğu üretkenliği düşürebilir ama işsizlik sebebi olamaz.
• İşgücü kıt-sermayesi bol (kuzey yarıküredeki gelişmiş ülkeler) toplumlarda oluşan modern sanayinin işgücü bol-sermaye kıt (güney yarıküredeki gelişmekte olan ülkeler) toplumlara uyması olanaksızdır.
• Yapılması gereken (yapılabilirlik, sürdürülebilirlik için):
• Göç edilen kentlerde değil, kırsalda iş olanağı sağlanmalıdır
• İşler küçük ölçekli olmalı, sermaye-dış alım ihtiyacı en azda tutulmalıdır
• Üretim yöntemleri azami sadelikte olmalı, sadece mavi yaka değil beyaz yakada da kolaylık sağlamalıdır (küme formatındaki düzenlemelere, 5-2-50 örneğindeki gibi gönüllü veya zorunlu askerlik hizmeti şeklinde beyaz yaka takviyesi olabilirdi)
• Üretim yerel malzemeden ve yerel kullanım için olmalıdır
• Ekonomik yapı tek başına yetmez, kültürel yapıyla desteklenmelidir.
• Sanayi (sektör) seçimi başka, sanayi seçiminden sonra yapılacak teknoloji seçimi başka bir iştir.
• Sanayinin yerele uygunluğu ölçeğine değil, seçilen teknolojiye bağlıdır.
• Orta ölçekli teknoloji; sadece emek yoğun veya sadece küçük ölçek değildir.
• Orta ölçekli teknoloji sadedir, herkes anlayabilir, bakımı-onarımı kolaydır. Hammadde ve pazar dalgalanmalarına daha dayanıklıdır. Personel eğitimi kolay ve hızlıdır.
• Resmi makamlar ilgi göstermediği için, gönüllüler birbirlerinden habersiz-bağlantısız oldukları için orta ölçekli teknoloji hareketi çok yavaş gelişiyor. 
  

İki Milyon Köy

• Mallarla uğraşmak insanlarla uğraşmaktan daha kolaydır.
• GSYİH takibi örtülü sömürgeciliktir.
• Yoksullara önerilen yöntemler (zengin için iyi olan yoksul için de iyidir varsayımı) işe yaramaz, yoksulları borçlanma nedeniyle zenginlere bağımlı hale getirir, günün birinde yoksulların borç ödemesini kesme riski vardır.
• Yoksul ülkeler kendilerine yeterli olmaya ve kendi güçleriyle gelişmelerine engel olan üretim yöntemlerine-standartlarına zorlanmaktadır (kuzey yarıküredeki gelişmiş ülkeler bugünkü hallerine sömürgecilik-çocuk işçilik-kölelik-çevre tahribatıyla geldiler!).
• Para tek başına sorunu çözmeye yeterli değildir. Politika yanlışsa para düzeltemez; politika doğruysa para hızlandırır.
• Büyük kentlerde büyük işler yapmasını biliyoruz ama kırsalda küçük işler yapmasını bilmiyoruz.
• Bilenler azdır, dağınıktır, örgütsüzdür. Bilgi bağışlamak, para bağışlamaktan daha iyidir.
• Maddi bağış insanları bağımlı kılarken, bilgi bağışı özgürleştirir.
• Yoksullar kibir/egoya karşıdır, değişime değil. Değişim günlük yaşantılarıyla organik bağlı olarak geldiğinde kucaklayacaklardır.
• Politika ve uygulama iç içedir.

Hindistan'da İşsizlik Sorunu

• Eğitim bir ayrıcalık değil, topluma karşılıksız ödenmesi gereken borç olmalıydı!
• Yapamıyoruz çünkü çoğumuz almaya istekliyiz ancak vermeye hazır değiliz.
• Eğitimli insanların topluma faydası yoksa eğitim boşuna bir yüktür.
• Yoksullara, zenginlerin tarzı dayatıldığında tama bağımsızlık-tam istihdam erişilebilir değildir.
• Teknoloji seçiminin aşamaları:
• bu konuyu tartışanlar küçümsenir,
• konuşulur ama eyleme geçilmez (bu aşamadayız, 1973 yılında!)
• seferberlik başlar, 
• pratik uygulamalar görülür (aslında ideoloji uygunsa doğrudan bu aşamaya geçilebilir)
• Ülkeler dış borçları nedeniyle sürekli ihracata özendiriliyor ancak aslında buna mecbur değiller. İnsanlığın tümünü düşünün, Mars'a ihracat yaparak mı kalkındık?

Geleceği Önceden Söyleyecek Bir Makine mi?

• Tahmin fikri "geleceğin şimdiden gelmiş olduğuna" inanmanın sonucudur, dolayısıyla herhangi bir yöntemle bu bilinen gelecek (kader?) öngörülebilir olmalıdır.
• Tahmin çabasına girmeden önce "tahmin edilebilirliğin" incelenmesi gerekir. Örneğin ısınan suyun 100 dereceye ulaştığında buharlaşacağını söylemek bir tahmin midir?
• Tam tahmin edilebilirlik: bilgi-tekniğin olanaklarıyla, insansız bir ortamda
• Göreli tahmin edilebilirlik: rutin şeyler yapan çok sayıda insanın toplu davranışı
• Görece tam tahmin edilebilirlik: özgürlük etkeni olmayan (tren tarifesi) durumlarda
• Tahmin edilemezlik: bireylerin kişisel kararları
• Önemli olan tahmin ile olabilirlik arasındaki farkı görerek değerlendirebilme yargısıdır.
• Hayat yaşamaya değer ilginçliktedir, çünkü henüz neyse ki tahmin edilebilir halde değildir!
• Planlamacının denetimi dışındaki konular için planlama sözünü kullanmak saçmadır. Dünya belirli neden-sonuç ilişkileriyle işleyen determinist bir sistem değildir.
• "Dur, bak, dinle" (çevik, uyum gösterebilen) yaklaşımı, "tahminlere bak, bul" (tahmine iman) yaklaşımından daha iyidir.

Büyük Ölçekli Örgütün Kuramına Doğru

• 5 ilkeyle tarif edilir:
• Alt-İşlevler İlkesi: Aşağıdakilerin yapabilecekleri işleri yukardakilere yaptırmak israftır.
• Savunma İlkesi: Yukarıdakiler, aşağıdakilerin sorumluluğunu (iyi veya kötü) üstlenir. 
• Tanımlama İlkesi: Her alt birimin finansal hesap verebilirliği, yetki-görevi olmalıdır.
• İsteklendirme İlkesi: Yukarıdakiler vizyon-misyon-motivasyonu aşağıdakilere aktarmalıdır.
• Aksiyom İlkesi: Yukarıdakilerin dediği olur!

Sosyalizm

• Sosyalistlerin aşağıdaki gerekçelerle kamu sektörünü iyileştirmek istemesi gerekir:
• daha demokratik ve saygın sanayi sistemi kurulması
• makinelerin insanca kullanımı için
• insan çaba ve yetilerinin kullanılabilmesi için

Mülkiyet

• Küçük ölçekli girişimde özel mülkiyet doğal, bereketli ve adaletlidir.
• Orta ölçekli girişimde özel mülkiyet işlev açısından gereksizdir, verimsizdir, adaletsizdir. Olanakların çalışanlara dağıtılması gereklidir.
• Büyük ölçekli girişimde özel mülkiyet parazitlikten ibarettir.
• Kamulaştırma sermayenin tabana yayılmasını kolaylaştırabilir:
• Politik olmamalıdır
• Kamulaşan işletmeler kar amaçlı çalışmalı ancak fazla karlar fiyat indirimiyle paylaşılmalıdır.
• Kamulaştırılmış işletmeler kamu çıkarına her bakımdan hizmet etmek zorunda olmalıdır.
• Kamulaşan işletmelerin şeffaf göstergeleri olmalıdır.
• Aşırı merkeziyetçilikten kaçınılmalıdır.

Yeni Mülkiyet Düzenleri

• Kişiler refah ve kamu sefalet içindedir.
• Vergi düzenlemeleri nedeniyle servet kişilerde değil, şirketlerde toplanma eğilimindedir.
• Ernest Bader, The Scott Bader Commonwealth şirketini 1920 de kurdu, 30 yılda sıfırdan 161 kişi çalıştıran yılda 625.000 GBP ciro ve 72.000 GBP kar eden bir şirkete dönüştürdü. 1951 de çalışma yaşamını insanın gereksinimlerine uydurmayı amaçlayan bir felsefe için devrimci değişiklikler yapmaya karar verdi.
• 
  
  
  
  

 

• En iyi örnek olduğu iddia edilmiyor ancak yerleşik ekonomik prensiplerle çelişmediği vurgulanıyor. Şirket başarıyla çalışmaya devam ediyor. https://www.scottbader.com/ 
• Hepitalizm kitabı 2020 yılında yayınlanmış, listelenen fikirlerin bir kısmının 1973 tarihli Küçük Güzeldir kitabında yer aldığını fark ettim. Bu kitabın Hepitalizm kitabının geniş kaynakçasında yer almasını beklerdim.

Hepitalizm / Prof.Dr.Aziz Akgül / 2020 / kitap özeti

Benim notlarım italik dizilidir. 

Koronavirüsten sonra tabula rasadayız. Dünyada huzur ve mutluluk yok. 1776 Amerikan Bağımsızlık Bildirgesinde "mutluluğun sağlanması" evrensel hak sayılmıştır. Jefferson ve Franklin manifestolarında mutluluğu esas almıştır. Simon Bolivar "En iyi sisyasi sistem, en büyük toplumsal mutluluğu sağlayandır" demiştir. ABD Başkanı Kennedy 50 sene önce "GSYİH hayatı değerli kılan unsurlar dışarıda bırakılarak hesaplanır" demiştir. BM 65/309 kararının başlığı "Mutluluk: Kalkınmaya bütüncül bir yaklaşım" dır.  

Bir Kızılderili atasözü: "Beyaz adam paranın yenmeyen bir şey olduğunu son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde anlayacak..." Bana Avatar filmini hatırlattı.

Küresel sorunlar: Demokrasi ve insan hakları eksikliği, ayrımcılık-ırkçılık ve popülizm, göç sorunu, israf sorunu, yoksulluk ve gelir adaletsizliği, açlık, eğitime erişim eksikliği, sağlık hizmetlerine erişim eksikliği, çevre kirliliği, silahlanma yarışı, sosyal olumsuzluklar. 

Kök sebebi: Kapitalizm / Liberalizm / Emperyalizm (Küreselleşme), kalkınmanın sadece GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) ile ölçümü, Homo Economicus anlayışı

Çözüm: Marx' a göre kapitalizm devrim neticesinde sosyalizme evrilecektir. Hepitalizm (Wellbeing) alternatif bir sistem önerisidir, iki kutbun arası gibi görünmektedir. Hepitalizm, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarıyla uyumludur. GSYİH ye ek olarak GSMM (Gayri Safi Milli Mutluluk) endeksi öneriliyor.

Hibeler tek seferliktir, yoksulluğu önlemeye yetmez. Bunun için gelir yaratabilir hale getirmek gereklidir. Silahlanma küresel zenginliğin verimsiz ve adaletsiz dağılımına neden olur.

Büyüme iriliktir, gövde genişlemesidir, niceliktir, adet için çalışır, fason üretir ve somutta kalır. Kalkınma diriliktir, katma değer artışıdır, niteliktir, kalite için çalışır, marka üretir ve soyuta geçer. Yoksulluk yaşam standardının belli bir eşiğin altına düşmesiyken Eşitsizlik toplumdaki yaşam standartları arasındaki farktır.

Easterlin Paradoksu: Gelir seviyesi artarken mutluluk seviyesi artmayabilir.

Hepitalizmin 4 umdesi: Adil ve sürdürülebilir sosyo-ekonomik kalkınmanın desteklenmesi, Doğal çevrenin korunması, Kültürel değerlerin korunması ve desteklenmesi, İyi yönetişimin kurulması

Hepitalizmin 9 alanı: Psikolojik refah, Sağlık, Topluluk canlılığı, Yaşam standardı, Yönetim, Çevre çeşitliliği, Kültür, Eğitim, Zaman kullanımı

Hepitalizmde sürdürülebilir nüfusun korunmasından söz ediliyor. Malthus seneler önce nüfusun geometrik ama gıda kaynaklarının aritmetik artması nedeniyle kaçınılmaz bir açlık krizi öngörmüştü. Darwin doğal seleksiyon kavramıyla bunu bütün türler (homo sapiens de bir türdür!) için normalleştirdi. Nüfus planlaması imkan veya algı veya eğitim olarak küresel anlamda yaygın sayılmaz. Distopik bir sonuç akla yakın görünüyor.

Kayıt dışı sektörü inkar etmek gerçekliğini değiştirmiyor. Hepitalizmde kayıt dışı sektör kapsanıyor. Bhutan, Yeni Zelanda, İzlanda (NATO üyesi ama ordusu yok, ülkede ABD üssü yok), İskoçya, Birleşik Arap Emirlikleri, Ekvador, Kolombiya' da uygulamalar var.

Hepitalizm Stratejileri:

• Elektronik demokrasi ve iyi yönetişim: 
• partisiz ve vatandaşın doğrudan dijital katılımı sağlanan demokrasi. Nitelik göz ardı ediliyor, vasıfsız nicelik toplumu vasatlığa sürükleyebilir. 
• Devletin küçültülerek harcamaların azaltılması ve dolaylı vergiden dolaysız vergiye geçiş öngörülüyor. Etik olmayan yatırımlara zorluk çıkarılması isteniyor.
• ordusuz ve silahlanma bütçesi olmayan bir devlet. Dünyada 31 ülkenin ordusu yok.
•  Sıfır toplamlı oyun ve kazan-kazan modeli: 
• Politik sistem kazancı kolayca dağıtır, kaybı yüklenmeye kimse gönüllü değildir. Kapitalizmde kazanç varsa zenginler paylaşır, borç varsa yoksullar öder.
• Farklılığın birlikteliği:
• Homojen ulus devlet bitiyor. Ancak yoğun bir göç sorunu var, ülkelerin kadim mozaiklerinin dışardan ve aniden değişmesi riski faşist fikirleri yeniden canlandırıyor.  
• Doğal anlayış: "Ben benim, sen sensin, o odur. Bunların toplamı biziz".
• İsrail'de resmi dil Arapça ve İbranicedir. Kanada'da resmi dil İngilizce ve Fransızcadır. Avustralya'da 200 dil konuşuluyor ve serbesttir ama resmi dil İngilizcedir. Hindistan'da 15 dil resmi dil olarak listelenmiştir. Fransa kötü örnektir, farklı kimlikler içermesine rağmen üstün Fransız etnik yapısını benimser.
• Yerelleşme:
• Toprağa dönmek anlamına gelmez. Tecrit veya milliyetçilik değildir. Küreselleşmenin reddi değildir. Ölçek küçültmek ve ithal ikame olarak yerel çerçevede kalmayı öncelemektir.
• Ekonomiyi eve getirince Dünya Ticaret Örgütü gibi uluslarüstü kuruluşların gücü de sınırlanabilecektir.
• Küçük Güzeldir / E.F.Schumacher kitabını çağrıştırıyor.
• Yerelde vergi geliri şirket merkezinin olduğu şehre değil, yerel şehre kalıyor.
• Yerelleşme akımları:
• Küresel sorunların çözümü için yerel ölçekte bir araya gelerek harekete geçen topluluklardır. Cittaslow oluşumu bunun neresinde kalıyor?
• Geçiş İnsiyatifleri / Mekezleri / Ağı (Transition Inıtiatives / Hubs / Network) gibi ortak platformlar var, Dönüşüm Ağı İstanbul faal durumda.
• Yerelde kendi parasını kullananlar var. Acaba takas ekonomisi bunun yasal açıdan pratik bir versiyonu olabilir mi?
• Kooperatifler önemli bir hızlandırıcı olabilir. Eko-köy modeli düşünülebilir.
• Kırsal kalkınma modeli:
• Mikrokrediyle desteklenir. Kooperatif özendirilir.
• Köy-kent, merkez-köy, tarım-kent gibi Türkiye'deki geçmiş yaklaşımlar gözden geçirilebilir. Köy enstitüsüne de şans verilebilir mi?
• Kırsalda beyaz yakalı niteliklerde eksik var. 5-2-50 Güney Afrika'daki harekete benzer bir aksiyon alınabilir, emeklilere gönüllü çalışma fırsatı verilebilir.
• Glokalleşme:
• Küresel düşün yerel davran. Kanımca kapitalizmin pazar payını büyütmek üzere gelişen bir yaklaşımıdır, yerel kültüre yaşam hakkı vereceğini düşünmüyorum. Zincir süpermarketlerin açıldığı mahallerde bakkal-manav-marketlerin dayanabileceğini sanmıyorum
• Sosyal işletmecilik:
• Yatırımın sadece başlangıç sermayesi yatırımcılara geri ödeniyor, bundan sonraki karları yerel topluma yarar sağlayacak şekilde kullanılıyor.
• Mikrokrediyle birlikte güçlü bir işbirliği ortamı sağlanabiliyor.
• Mikrofinans:
• Geleneksel bankacılıktan farklı; teminatsız-icra takipsiz-çok küçük miktarlarda-haftalık ödemeli-sadece kadınlara-yıllar içinde kredi limitinde artış olanağı getiren-avukatsız-sözleşmesiz-faizsiz-kayıt dışı ekonomide-tekrarlı kullanımı hedefleyen finansman modelidir.
• Ev sigortası gibi yan güvenceleri de sağlıyor
• Türkiye'de TISVA organizasyonudur.
• Blokzinciri ve kripto para:
• Güvenilir-geleneksel banka organizasyonu gerektirmeyen-küresel kullanıma açık-önceden hazırlanmış jetonları olan bir sistemdir.
• Türkiye Grameen Mikrofinans Programı (TGMP) girişimidir.
• Vatandaşlık geliri:
• 18+ yaştaki her vatandaşa kayıtsız şartsız ve tercihen yoksulluk sınırına yakın miktarda verilmesi önerilen düzenli para transferidir. Çalışanlardan, emeklilerden, serbest ticaret yapanlardan vergi iadesi vb gibi yollarla kesilebilir (mükerrerliği önlenebilir).
• Zenginlerden alınacak vergilerle bir havuz oluşturarak bu parayı vatandaşlara paylaştırma esasına dayanır.
• İşsizlik yokmuş gibi, nüfus planlamasına tam uyum varmış gibi kuramlaştırılmış. Bu kaynak transferinin umulmadık farklı alanlarda tüketilmesi veya dominant aile figürünün diğerlerinin parasına hükmetmesi, .. gibi sakıncaları olabilir.
• Diğer yardımların yerine geçecektir, asgari ücret tutarıyla ilişkilendirilebilir. Herkese verileceği için kontrol gerektiren bürokrasi ihtiyacı olmayacaktır.
• Gıda bankacılığı:
• Vergi avantajı sağlanan ve belirli kurumlara yönlendirilen bir uygulamadır.
• Zincir marketlerde son kullanım tarihine yaklaşan ürünler için "zorunlu bağış" şartı isteniyor.
• TİDER-Temel İhtiyaç Derneği var
• İsrafı önlemek:
• 80/20 pareto prensibiyle en yüksek faydanın sağlanacağı kalemlere / kaynaklara odaklanılsın, israf önlensin.
• Bireysel yaşama biçimi haline getirilsin.
• Bağımsız süreçlerde 80/20 ilkesi uygun ancak Goldratt'ın işaret ettiği gibi birbirine bağımlı süreçlerde etkisi çok artıyor, 95/5 görülebiliyor. Deming aynı yaklaşımla iş hayatındaki sorunların %95 sistemde, %5 çalışanda olduğunu söylüyor.
• Haftada 4 gün çalışılması:
• 80/20 prensibine uygundur, maliyeti düşürür, çalışanlara psikolojik olumlu etkisi vardır.
• TİSVA bir süredir haftada 4 gün çalışıyor, hiç bir aksama olmamış.
• Beden olumlama:
• Reklamlarla dayatılan ideal tiplemeler, bunların dışında kalan kalabalık kitleleri "öteki" durumuna düşürüyor.
• İyilik ve infak:
• İnfak, Allah yolunda karşılık beklenmeksizin yardım etmektir.
• Sadecilik:
• minimalizmdir, beklentiler-hırslar düştüğünde mutlu olma potansiyeli yükselir.
• tüketimi azaltacağı için çevreye büyük katkısı olacaktır.
• Senyoraj reformu:
• Kaydi para yaratma hakkının ticari bankalardan alınarak sadece merkez bankasına devredilmesidir.
• Kamulaştırma değildir, ticari bankalar her zamanki gibi çalışabilir.